فرهنگ غدیر صفحه 422

در قرن اول هجری که تدوین معارف اسلام ممنوعیت رسمی داشت و اگر هم کتابی نوشته می شد مخفیانه بود،بهترین کتاب برای غدیر سینه های امین و حافظه های قوی افراد بود که به مثابۀ کتاب عمل کرد و به خوبی توانست این راه صدساله را بپیماید و این ودیعۀ آل محمّد صلّی اللّه علیه و آله را در خود حفظ کند.بیش از صد و بیست نفر از صحابه و عدۀ بسیاری از تابعین،واقعۀ غدیر را در محافل بیان می کردند و آن را به نسلهای بعد از خود انتقال می دادند،به طوری که زید بن ارقم و حذیفه بن یمان متن کامل خطبۀ غدیر را که بیش از یک ساعت به طول انجامیده،حفظ کرده و برای مردم بازگو کرده اند.

از سوی دیگر صاحب غدیر امیر المؤمنین علیه السّلام برای اتمام حجت و برای آنکه نسلهای آینده راه خود را بیابند،در مناسبتها و فرصتهای گوناگون مسأله غدیر را مطرح می ساخت و دربارۀ آن از شاهدان عینی اقرار می گرفت،حتی در بحبوحۀ جنگ صفین بر فراز منبر رفت و در آن سخنرانی غدیر را به طور مفصل مطرح ساخت،و یا در روز عید غدیر در کوفه سخنرانی مفصلی درباره آن ایراد فرمود.فاطمه زهرا علیها السّلام در عمر کمتر از سه ماهۀ خود پس از رحلت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله بارها جریان غدیر را برای مردم متذکر شد.أئمه علیهم السّلام نیز از هرفرصت مناسبی برای تبلیغ پیام غدیر استفاده می کردند و آن را برای مردم بیان می نمودند،تا آنجا که امام باقر علیه السّلام متن کامل خطبه غدیر را برای مردم بازگو فرمود و امام رضا علیه السّلام مناظراتی در این باره برقرار نمود و حقایق مهمی از آن را بیان فرمود.

از سوی دیگر اصحاب أئمه حاملان پیام غدیر بودند و در حضور امامان اقدام به حفظ و نشر غدیر نمودند.شعر شاعران نیز نقش مهمی در حفظ غدیر در طول زمانهای ظلمانی داشته چه آنکه قالب شعر محفوظتر است و مردم علاقه خاصی به آن دارند.از ساعتی که خطبه پیامبر پایان یافت حسّان بن ثابت اولین شعر را در حضور آن حضرت سرود و دلیل روشنی شد تا شاعران در طول چهارده قرن در قالب شعر که تبلیغ نافذی است غدیر را حفظ کنند و براحتی به نسلهای بعد برسانند.اینها شکلهای مختلف فرهنگی بود که غدیر را در قرن اول حفظ کرد و البته این طرق در قرنهای بعد نیز ادامه یافت.

مرحله دوم فرهنگ غدیر:از روایت به تألیف