فرهنگ غدیر صفحه 423

از اوایل قرن دوم هجری تبلیغ غدیر شکلی تازه به خود گرفت و کم کم از شکل روایت به صورت تألیف درآمد.در اواسط قرن دوم به اولین تألیف مستقل درباره غدیر برمی خوریم که از فراهیدی است.این مسیر ادامه یافت و کتابهای مختلفی به صورت مستقل یا ضمنی در موضوع غدیر تدوین شد،به طوری که ابو المعالی جوینی از قرن پنجم می گوید:در بغداد در دست صحّافی کتابی دیدم که بر جلد آن نوشته بود:«جلد بیست و هشتم از اسناد حدیث«من کنت مولاه فعلیّ مولاه»و بعد از این جلد بیست و نهم خواهد بود»!همچنین ابن کثیر دمشقی می گوید:«کتابی در دو جلد ضخیم دیدم که محمّد بن جریر طبری احادیث غدیر خم را در آن جمع آوری کرده بود»!آنچه در این مرحله مشهود است اینکه اکثر کتب،مربوط به اسناد و رجال خطبه است و هدف اول مؤلفین استحکام اصل مطلب بوده است.آنان که جو خاص فرهنگی را به خوبی لمس می کردند در مرحله اول دست به کار محکم کاری در اسناد و حفظ متون شدند،تا نسلهای آینده مدارک لازم برای تحقیق و موشکافی و بحث و بررسی داشته باشند.

مرحله سوم فرهنگ غدیر:تحقیق در سند و متن

از قرن چهارم تحقیق و بحث در متن و سند حدیث غدیر آغاز شده و قطعۀ اصلی خطبۀ غدیر که جملۀ«من کنت مولاه فهذا علیّ مولاه»است در مناظرات مطرح شده و رجال اسناد و ناقلین حدیث غدیر نیز به دقت مورد بررسی قرار گرفته اند.کتب شیخ صدوق و سیّد مرتضی و شیخ مفید بهترین شاهد بر این مدعا هستند.این تحقیقات در قرنهای چهارم و پنجم و ششم اوج داشته و تا سال هزار همچنان پیش رفته،و آثار برجسته ای از این قرون در دست است.

مرحلۀ چهارم فرهنگ غدیر:شکوفایی علمی غدیر

از اوایل قرن یازدهم هجری تا به امروز با ایجاد میدان باز علمی،محققین و اندیشمندان اسلام تألیفات بسیار مهمی درباره غدیر تألیف کرده و به خوبی از زحمات هزار ساله نتیجه گیری نمودند.در این دوران تمام جوانب غدیر مورد جمع و بررسی و تحقیق قرار گرفت و در هرجنبه ای بطور جداگانه کتاب نوشته شد.ارتباط غدیر با قرآن،بحثهای