فرهنگ غدیر صفحه 435

وارستگی از پلیدیهاست،امّا اصطلاحا جوانمردان به طیفی از پهلوانان،شجاعان و عیّاران گفته می شود که صفت مردانگی و ایثار دارند و حامی محرومان و مظلومانند.در اصطلاحات صوفیه نیز کاربرد فراوان دارد و برای«فتوّت»،معنا و نشانه ها و مراحل و رسوم مختلف می دانند.کتابهای بسیاری نیز با عنوان«فتوّت نامه»به شعر و نثر نوشته شده و آنها آداب ویژگیهای جوانمردی و خصال جوانمردان برشمرده شده است.

شاید این عناوین،برگرفته از نام اصحاب کهف باشد که خداوند از آن جوانمردان با ایمان با عنوان «فِتْیَهٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ» (کهف13/)یاد کرده است،یا از کار ابراهیم بت شکن گرفته باشند که از او نیز با عنوان«فتی»یاد شده است «سَمِعْنا فَتًی یَذْکُرُهُمْ یُقالُ لَهُ إِبْراهِیمُ» (انبیاء60/)یا از لقب«فتی»برای امیر مؤمنان گرفته شده،که دربارۀ ایشان«لا فتی إلاّ علیّ...»گفته شده است. (1)ازاین رو در«فتوّت نامۀ»ملا حسین کاشفی آمده است:

«ابراهیم خلیل،به عقیدۀ اهل فتوت اول نقطۀ دایرۀ فتوت و ابو الفتیان است.از پس او یوسف صدّیق،سه دیگر یوشع بن نون،چهارم اصحاب کهف و پنجم مرتضی علی.امّا از فتی مطلق،مراد علی بن ابی طالب است و سند سلسلۀ فتوّت به آن حضرت منتهی می گردد.» (2)

حقّا که علی علیه السّلام در صفات کمال و جوانمردی و پارسایی و دفاع از مظلومان و دلسوزی برای بیچارگان و ترحّم بر درماندگان،سرآمد همگان است و نامش به مردانگی شهرۀ آفاق.جوانمردان،هرگاه«فتی»می گفتند مقصودشان علی علیه السّلام بود و سلسلۀ خود را هم به آن حضرت منتهی می ساختند،در همان فتوت نامه آمده است:«مبدأ فتوّت و مظهر آن ابراهیم خلیل است و قطب فتوت مرتضی علی علیه السّلام و خاتم فتوت مهدی هادی علیه السّلام خواهد بود و چنانچه ابراهیم که قطب نبوت بود،هرپیغمبری که بعد از او آمد،متابعت او کرد که «اتَّبِعْ مِلَّهَ إِبْراهِیمَ حَنِیفاً» (نحل123/)و همچنین هرصاحب فتوّتی که بعد از شاه ولایت باشد،هرآینه او را متابعت وی باید کرد.پس هرعلمی که مبدأ آن ابراهیم