فرهنگ غدیر صفحه 436

خلیل علیه السّلام باشد و قطب آن علیّ ولیّ علیه السّلام و خاتم آن مهدی هادی علیه السّلام در شرف آن چه توان گفت؟» (1)

در نقل دیگری چنین آمده است:«علت اعتقاد و پیروی عیّاران و جماعت زورخانه رو، به مولای متقیان علی علیه السّلام در آن است که وی را مظهر آرزوهای انسانی،و دادگری و برادری و برابری می شناختند.اینان آن حضرت را برای آن پیشوای خود می خواندند که در عین دولت،جامۀ فقیران می پوشید و در خانه ای ساده زندگی می کرد و حتّی غذایش در دورۀ خلافت و جهانداری هم از حدود نان جو و خرما درنمی گذشت و آنچه هم اضافه داشت به مردم فقیر و یتیم دار می بخشید...به این دلایل بود که پهلوانان و عیّاران آن حضرت را مظهر عالی ترین آمال انسانی می دانستند و همیشه از فرزندان و القاب آن حضرت(علویان)در مقابل بنی امیه و بنی عباس حمایت می کردند و احترامی هم که هنوز در زورخانه ها به سادات می گذارند از این انگیزه ناشی می شود.» (2)

لقب«شاه مردان علی»هم که بر آن حضرت نهاده اند،بی اشاره به بعد مردانگی و فتوّت او نیست.داستان«جوانمرد قصّاب»هم بی ارتباط به این موضوع نیست. (3)

کس را چه زور و زهره که وصف علی کند جبّار در مناقب او گفته:هل اتی

زورآزمای قلعۀ خیبر که بند او در یکدگر شکست به بازوی لا فتی

مردی که در مصاف،زره پیش بسته بود تاپش دشمنان ندهد پشت بر غزا

شیر خدای و صفدر میدان و بحر جود جانبخش در نماز و جهانسوز در وغا

دیباچۀ مروّت و سلطان معرفت لشکرکش فتوّت و سردار اتقیا

فردا که هرکسی به شفیعی زنند دست ماییم و دست و دامن معصوم مرتضی (4)

-لا فتی الاّ علی علیه السّلام،فضایل علی علیه السّلام.

1- 1) .فتوّت نامه،مولا حسین واعظ کاشفی(به اهتمام محمّد جعفر محجوب)ص 6،بنیاد فرهنگ ایران،1350 دربارۀ«فتوت» به مقدمۀ مبسوط همین کتاب مراجعه شود،نیز«کتاب ماه هنر»شمارۀ 31-32 مقالۀ پژوهشی دربارۀ اهل فتوّت.
2- 2) .کتاب ماه هنر،شمارۀ 31-32 ص 14 به نقل از«تاریخ و فرهنگ زورخانه».
3- 3) .همان،ص 42.
4- 4) .کلیّات سعدی،ص 702(قصاید فارسی).