فرهنگ غدیر صفحه 437

فدک

فدک،نماد مظلومیت اهل بیت و غصب حق آنان از سوی خلافت سقیفه و رژیمهای اموی و عباسی است.فدک نام منطقه ای حاصلخیز در 130 کیلومتری مدینه است که در شرق خیبر قرار گرفته است.در سال هفتم هجری وقتی مسلمانان با پرچمداری امیر مؤمنان قلعه های خیبر را فتح کردند و یهودیان تسلیم شدند،ساکنان فدک نمایندگانی نزد پیامبر فرستاده،نیمی از حاصل باغها و اراضی فدک را با پیامبر مصالحه کردند.چون اراضی فدک بدون جنگ به دست آمده بود،ملک ویژۀ پیامبر می شد و اختیارش با آن حضرت بود. (1)آیات قرآن هم در چنین مواردی صراحت دارد و از آن به عنوان«فیئ»یاد می کند که از آن خدا و رسول و ذی القربی و یتیمان و مساکین است (2)و مسلمانان دیگر حقّی در آن ندارند.به فرمودۀ امام باقر و امام صادق علیهما السّلام پس از نزول آیۀ «وَ آتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ...» پیامبر فدک را به فاطمۀ زهرا بخشید و در سه سال پیش از وفات پیامبر در دست فاطمه علیها السّلام بود. (3)

دستگاه خلافت،فدک را از دست حضرت زهرا علیها السّلام بیرون آورد و کارگران وی را اخراج نمود و حضرت فاطمه که مصرّانه پیگیر بازپس گیری فدک بود،در این راه کتک خورد و آسیب دید.غصب فدک جنبۀ سیاسی داشت و می خواستند دست اهل بیت را از امور مالی کوتاه کرده و پشتوانۀ اقتصادی آنان را ضربه بزنند.امام صادق علیه السّلام به این نکته در روایتی تصریح فرموده است. (4)علی علیه السّلام در نهج البلاغه از فدک و آزمندی دیگران نسبت به آن یاد می کند:«بلی کانت فی أیدینا فدک ممّا اظلّته السّماء...» (5)،حضرت زهرا هم در خطبۀ معروف خویش از غصب آن انتقاد می نماید و با استناد به آیات قرآن،ادعای آنان را در اینکه پیامبر ارث باقی نمی گذارد ردّ می کند. (6)

فدک پیوسته در تاریخ به عنوان نشانه ای روشن از ظلم به اهل بیت مطرح بوده و

1- 1) .شرح نهج البلاغه،ابن ابی الحدید،ج 4 ص 108.
2- 2) .حشر،آیه 6 و 7.
3- 3) .تفسیر مجمع البیان،ذیل آیه 26 اسراء،نیز کافی،ج 1 ص 443.
4- 4) .بحار الأنوار،ج 29 ص 194.
5- 5) .نهج البلاغه،نامۀ 46.
6- 6) .یا بن ابی قحافه!افی الکتاب ان ترث اباک و لا ارث ابی؟لقد جئت شیئا فریّا(کفایه الموحدین،ج 2 ص 361).