فرهنگ غدیر صفحه 69

در کاربرد ادبیات و اشعار فارسی هم تعابیر فراوانی به عنوان لقب خاصّ او رواج دارد،از جمله:فاتح خیبر،شیرگیر،مولود کعبه،ضیاء دیده،شیر خدا،مرتضی علی،حیدر،ساقی کوثر، امین پیامبر،شاه ولایت،شحنۀ نجف،مولای متّقیان،شاه مردان،شیر یزدان،حیدر کرّار، شاه دلدل سوار،خیبرگشا،بت شکن،خانه زاد خدا و...

لقب های ویژۀ او نزد آسمانیان و زمینیان و در لوح و صحف ابراهیم و نزد حورالعین و در زبان عبری و سریانی،در زبور و انجیل و قرآن،نزد رومیان و عرب و عجم و ترک و دیلم،نزد کاهنان و جنّیان در منابع مکتوب آمده است. (1)فهرست مفصّلی به ترتیب الفبا نیز از القاب آن حضرت در کتاب«مناقب»نقل شده که خواندنی است. (2)لقبها و یا اوصاف علی علیه السّلام در احادیث شیعه و سنّی بسیار است.شهید قاضی نور اللّه شوشتری براساس تتبّع خود در روایات عامّه 247 صفت یافته و متن آن احادیث را که مشتمل بر این اوصاف است، از منابع اهل سنّت آورده است، (3)از قبیل:امام المتقین،سیّد المسلمین،سیّد الأوصیاء، امام کلّ مؤمن و مؤمنه،قائد الغرّ المحجّلین،یعسوب الدین،خاتم الوصییّن، امیر المؤمنین،ولیّ الناس،ولی اللّه،اوّل من آمن برسول اللّه،وصیّ رسول اللّه، اخو رسول اللّه،امین اللّه علی وحیه،خلیفه رسول اللّه،سیف اللّه علی اعدائه،حجّه اللّه، الصدیق الأکبر،وزیر رسول اللّه و...

«کنیه»،غیر از نام اصلی شخص است و اغلب به خاطر داشتن فرزند یا چیزی یا صفتی دارای ستایش یا نکوهش،به کسی گفته می شود و با«اب»،«ام»،«ابن»و«بنت»می آید، مثل ابو الحسن و امّ لیلا.گاهی کنیه به عنوان تکریم و احترام بر کسی اطلاق می شود.از کنیه های حضرت علی علیه السّلام می توان از ابو الحسن،ابو الحسین،ابو الحسنین،ابو زینب، ابو ریحانتین،ابو تراب،ابو الهیجاء،ابو الأئمه،ابو السبطین،ابو الشهداء،ابو العتره،ابو القصم، ابو المؤمنین،ابو شبّر،ابو محمّد یاد کرد. (4)

1- 1) .همان،ص 276.
2- 2) .همان،ص 278 تا 290،بحار الأنوار،ج 35 ص 45 تا 67.
3- 3) .احقاق الحق،ج 4 و 15.
4- 4) .در این مورد ر.ک:«دانشنامۀ امام علی علیه السّلام»،ج 10 ص 337 تا 345.