روز شمار تاریخ اسلام ، جلد دوّم ( ماه صفر) صفحه 32

شیخ مفید (متوفای 413 قمری ) در اءلارشاد ، درباره شخصیت زید بن علی علیه السّلام می گوید : زیدبن علی بن حسین علیه السّلام پس از برادر بزرگوارش امام محمدباقر علیه السّلام ، از سایر برادران خود بزرگوارتر و برتر بود . وی ، مردی پارسا ، پرهیزکار ، فقیه ، سخاوت مند و دلاور بود ، که شمشیر به دست گرفت و با قیام خود امر به معروف و نهی از منکر کرد و از کشندگان امام حسین علیه السّلام خون خواهی نمود . (42)

هم چنین درباره شخصیت عبادی وی ، زیادبن منذر ، معروف به ابوجارود گفت : من به مدینه رفته و از هر کسی درباره زیدبن علی علیه السّلام پرسش کردم ، به من گفتند : ذاک حلیف القرآن ؛ او ، حلیف (هم سوگند) قرآن است .

هم چنین هشام بن هشام گفت : از خالدبن صفوان که شخصیت زیدبن علی علیه السّلام را برای ما تعریف می کرد ، پرسیدم : زید را در کجا دیدار کردی ؟ گفت : در رصافه کوفه .

پرسیدم : او چگونه مردی بود؟

گفت : ما علمتَ یبکی من خشیه اللّه حتّی یختلط دموعه بمخاطه ؛همان گونه دانستی ، او از خوف خدا آن قدر گریه می کرد که اشک های وی با آب بینی اش درهم می آمیخت . (43)

گفتنی است که پس از واقعه کربلا و شهادت اباعبدالله الحسین علیه السّلام ، گرچه قیام هایی بر ضد امویان از سوی دوستداران اهل بیت علیهم السّلام برای خون خواهی از

شهیدان کربلا و یا برای مقاصد دیگر ، به وقوع پیوست و حکومت امویان را با خطر جدی روبرو کرد ، مانند قیام توابین و قیام مختاربن ابی عبیده ثقفی ، ولیکن از علویان تا زمان زید ، قیام و حرکت مهمی پدید نیامده بود و قیام زیدبن علی علیه السّلام ، سرآغاز قیام ها و جنبش های علویان بر ضد امویان و پس از آنان ، بر ضد عباسیان بود .

این امر ، نشان می دهد که در عصر غربت علویان و خاندان پیامبر صلّی اللّه علیه و آله که کسی را یارای مخالفت و مبارزه با امویان نبود ، این علوی زاده دلیر با تلاش های بی دریغ خود بار دیگر دوستان اهل بیت علیهم السّلام و شیعیان را به حرکت درآورد و قیام بزرگی را پایه گذاری کرد .

ب - علل و عوامل قیام زید

شیخ مفید ، علت اساسی و انگیزه نخستین حرکت زید را خون خواهی از امام حسین علیه السّلام و یاران شهید او در واقعه کربلا ، دانسته است . (44)