شفصلنامه اشارات - شماره 102 صفحه 114

ص:113

کدام پشتوانه ای می توانست ضامن پیمان نامه ها باشد و هدف تعهدها؟ تو، دست «وفای به عهد» را در دست «توحید» گذاشتی و به شاگردان مدرسه خویش یاد دادی که مسلمان باید به عهدی که بسته است، پای بند باشد؛ «عهد نابستن از آن به که ببندی و نپایی».

روزگار فقیرنشین ما، هنوز گدای مکارم اخلاق توست و هنوز باید خوشه بچیند از خرمن خوبی هایت. در روزگار ما که بی وفایی، شیوع پیدا کرده است و قول و قرارها، از برآورده شدن باز می مانند، «صلح حدیبیه» تو یک دنیا درس دارد.

وسیله؛ نه هدف

روح اللّه حبیبیان

حدیبیه، چاهی در یک منزلی مکه است؛ جایی که شاهد نخستین صلح اسلام بود؛ و تو ای رسول خدا(ص)! پیمان نامه صلح با کسانی نگاشتی که تو را از خانه ات رانده و کمر به قتلت بسته بودند. آری، با سرسخت ترین دشمنانت صلح کردی تا همگان بدانند در اسلام، جنگ هدف نیست؛ تنها وسیله است، آن گاه که وسیله های دیگر از کار بمانند.

تو به ما آموختی که اسلام را نه تنها در شعله شمشیرها، که در سایبان گفت وگو و صلح و سلم باید ترویج داد. آن گاه که باب صلح باز است، مجال برای جنگ و جدال نیست که:

«لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ»

دشمن هم وادار به صلح شد

اوضاع، بسیار نگران کننده بود. شاید به زودی، جنگی خونین، خاطرات نه چندان کهنه بدر و احد و خندق را زنده می کرد. تلاش های دو طرف برای توافق و صلح نیز بی نتیجه ماند. این بار، «عروه بن مسعود»، به نمایندگی از قریش، راهی حدیبیه شد، تا پیامبر را از عزم قریش، بر جنگی خونین آگاه کند.

پیامبر، دوباره همان پاسخ پیشین را تکرار فرمود: «ما برای جنگ، نیامده ایم؛ قصد عمره داریم،