تفسیر نمادهای دینی صفحه 156

ص:157

1- [1] . کنز العمال، ح10714.
2- [2] . وسائل الشیعه، ج3، ابواب احکام المساجد، باب 64.
3- [3] . کافی، ج 3، ص 174.

جایگاه هر فردی را در برخوردهای فردی و اجتماعی مشخص می سازد. برای مثال، برخورد با پدر و مادر، با فرزندان، با معلم و شاگرد، با کافر و مسلمان و با امام و امت همگی ضوابطی دارد که رعایت هرکدام می­تواند بخشی از سعادت زندگی انسان را تضمین کند.

یکی از گروه­های اجتماعی که به دلیل نزدیکی مکانی، بیشترین رابطه را با یکدیگر دارند، همسایگان هستند. شیوه های برخورد و چگونگی رفتار آنان با یکدیگر می تواند در کارهای خیر، بسیار سازنده و در جهت منفی بسیار ویرانگر باشد. بخشی از آداب معاشرت در اسلام، به چگونگی هم­نشینی با همسایگان اختصاص دارد. حضرت امام سجاد(ع) هم در رساله معروف _حقوق_، حق همسایه را در ردیف حقوقی همانند حق خدا، حق پیشوا، حق نماز، حق معلم، حق فرزند و حق پدر و مادر قرار داده است.

در این زمینه، فرهنگ اسلام بسیار پربار است و ما تنها به چند نمونه از سخنان راهبران معصومعلیهم­السلام خود اشاره می کنیم.امام صادق(ع) فرمود: «حُسْنُ الجَوارِ یَعْمُرُ الدِّیارِ وَ یَزیدُ فِی الاَعْمار؛ خوش همسایگی، خانمان­ها را آباد و عمرها را طولانی می سازد».(1)

امام باقر(ع) از قول جد بزرگوارش رسول خدا(ص) می­فرماید: «ما آمَنَ بِی مَنْ باتَ شَبْعانَ وَ جارُهُ جائِعٌ؛ به من ایمان نیاورده است کسی که سیر بخوابد، درحالی که همسایه اش گرسنه باشد.»(2)

پرسش این است که حد همسایگی چه مقدار است؛ یعنی چند خانه و از چند طرف، خانه های اطراف را می توان همسایه نامید؟

امام باقر (ع) فرمود:

حَدُّ الجَوارِ اَرْبَعونَ داراً مِنْ کُلِّ جانِبٍ کَمَنْ بَیْنَ یَدَیْهِ و مَنْ خَلْفَهُ و عَنْ یمینِهِ و عَنْ شِمالِهِ.(3)