- پیش گفتار 1
- 1. مفهوم شناسی 4
- الف) نماد 4
- ب) فرهنگ 8
- اشاره 9
- ج) فرهنگ اسلامی 9
- اشاره 12
- تعبیر قرآن از نمادها 12
- 1. اهمیت احیای نمادهای اسلامی 13
- 3. اهداف موضوع 15
- اشاره 17
- 1. تفسیر جامعهشناختی 17
- اشاره 17
- یادگیری معانی و نمادها 17
- کنش و واکنش 20
- گزینش کردن 21
- دین و معنا 22
- دیدگاه کلیفورد گیرتس درباره دین و معنا 23
- اشاره 25
- درآمدی بر هرمنوتیک 25
- تفسیر نمادها 31
- اشاره 33
- اشاره 34
- 1. مکانهای مقدس 34
- اشاره 35
- الف) مسجد 35
- یک _ تاریخچه مسجد 36
- دو _ مفهوم نقشها در معماری مسجد 37
- سه _ عناصر تعریف شده مسجد 38
- اول _ امام جماعت 38
- دوم _ منبر 39
- سوم _ محراب 40
- چهارم _ مِئذنه (مناره) 40
- چهار _ کارکردهای مسجد 41
- اشاره 41
- اول _ آموزش و پژوهش 42
- دوم _ سیاست 43
- ب _ فضیلت مشاهد مشرفه 44
- اشاره 44
- یک _ مکه 48
- اشاره 48
- دوم _ بنای کعبه به دست قریش 50
- اول _ کعبه 50
- سوم _ آیات قرآن بر دیواره کعبه 52
- چهار _ رموز صورت کعبه 53
- پنجم _ ارکان کعبه 55
- ششم _ حجرالاسود 56
- هفتم _ ویژگیهای کعبه 58
- هشتم _ امنیت تکوینی و تشریعی 59
- دو _ مدینه منوره 59
- اشاره 59
- اول _ شرافت مدینه 60
- دوم _ مسجد النبی 61
- چهار _ بیتالمقدس 65
- سه _ مسجد قبا و دیگر مسجدها در مدینه 69
- چهارم _ جلوه ای از معماری اسلامی 70
- پنجم _ فضیلت بیت المقدس از نگاه اهل بیت (ع) 71
- اشاره 72
- ششم _ قدس در نگاه علمای اسلام 72
- اول _ جایگاههای مقدس نجف 73
- دوم _ مسجدهای مشهور در نجف 78
- شش _ کربلا 78
- هفت _ کاظمین 83
- هشت _ سامرا 87
- نه _ کوفه 89
- اشاره 90
- مسجد سهله 94
- آرام گاه ابراهیم الغمر 96
- مسجد صعصعه بن صوحان 96
- مسجد زید بن صعصعه 96
- 2. زمان های مقدس 102
- اشاره 102
- الف) حج 107
- ب) روزه 108
- ج) عید فطر 109
- د) نماز جمعه 112
- ه_) ماههای حرام 113
- ح _ عاشورا 121
- الف) آثار طبیعی و روانی رنگها 122
- 3. رنگ ها 122
- ب) رنگ در قرآن 126
- 4. اعداد 135
- اشاره 135
- الف) اربعین در فرهنگ اسلامی 137
- ب) اربعین در قرآن 140
- اشاره 142
- ج) اربعین در حدیث 142
- چهل روز خلوص 143
- چهل مؤمن 145
- چهل نیایشگر 146
- چهل بار خواندن 148
- چهل روز گریه 150
- چهل پاییز جلوتر 151
- چهل روز نماز 152
- چهل گناه 154
- چهل خانه 155
- چهل روز باران 157
- چهل روز احتکار 158
- چهل روز خوردن گوشت 160
- چهل سال عبادت 161
- چهل برابر نیرو 163
- زیارت اربعین 164
- اشاره 168
- الف) ترویج تجملگرایی 170
- ب) ترویج خشونت 170
- ج) هنجارشکنی درروابط زن و مرد 171
- د) بیتوجهی به مسائل جامعه شناسی و روان شناختی 171
- ه_) ترویج مد و پوششهای نامتعارف 172
- و) پخش موسیقیهای شبههناک 173
- ز) جای خالی برنامههای مذهبی و جای پر برنامههای پوچ 174
- ح) کمبود برنامه سازان متعهد 174
- ک) غلبه سیاستزدگی 176
- ط) نقش تهیهکنندگان 176
- ی) حجم بالای پخش برنامه 176
- ب) پرهیز از چهرهپردازیهای منفی و ناصالح 177
- الف) تقویت اخلاق عمومی 177
- ل) نبود نگرش انقلابی 177
- 2. پیشنهادهای کلی 177
- 3. پیشنهادهای برنامهای 178
ص:26
1- [1] . ژان پل ویلم، جامعه شناسی ادیان، صص 45_48.
2- [2] . نک: ژان پل ویلم، جامعهشناسی ادیان، ترجمه: عبدالرحیم گواهی، انتشارات تبیان، 1377، صص 51-53.
2. قلمرو تفسیری (هرمنوتیک)
اشاره
پس از توضیحِ رویکرد تفسیری نمادها در جامعهشناسی، اکنون وارد قلمرو تفسیری میشویم.(1) در این بخش که بحث فلسفی آن است، وارد حوزه هرمنوتیک میشویم. پیش از ورود به بحث، باید درباره هرمنوتیک و نوع رویکرد ما در تفسیر نمادها توضیحی داده شود. نخست، به توضیح هرمنوتیک میپردازیم و سپس پیوند آن را با نمادها روشن میکنیم.
درآمدی بر هرمنوتیک
هرمنوتیک، علم یا نظریه تأویل است. ریشه واژه «هرمنوتیک»، واژه یونانی hermenerein به معنای تأویل کردن، به زبان خود ترجمه کردن، قابل فهم ساختن و شرح دادن است. بنا بر اساطیر یونان، _هرمس__،_ پیامهای رمزی خدایان را برای _میرایان_ تأویل میکرد. پس شگفتآور نیست که هرمنوتیک، روشی از تأویل متون مقدس باشد و با فقه اللغه نزدیکی زیادی داشته باشد. پیکره کلی نظریه و عمل حاصل از این بحثها، دانش هرمنوتیک را پیریزی کرد. تنظیم تدریجی این مواد و تبدیل آن به یک روششناسی برای تأویل متن، در اواخر سده نوزدهم، شکل نظریه فلسفی فراگیری را به خود گرفت که دستکم در بیشتر فرهنگهای بشری بر اهمیت تأویل، تأکید میکرد. آثار اولیه _مارتین__ __هیدگر_، صورت گستردهتر فلسفه عام فهم انسانی را به هرمنوتیک بخشید، به گونهای که برای هر روش و رشتهای که با تأویل زبان، کنش یا دست آفریدههای انسانی سروکار داشت، دلالتهایی دربرداشت. (2)