سیری در مرثیهی عاشورایی صفحه 11

احمد بن عيسي هاشمي

پدر خليفه الواثق بالله به ابن‌الغريق بوده. او به سال 593 ه.ق.وفات يافته است.1. لم أكتحل في صباح يوم أريق فيه دم الحسين‌2. الا لحزني و ذاك اني سودت حتي بياض عيني [97] .1. در صبح روزي كه خون امام حسين عليه‌السلام ريخته شد، سرمه نمي‌كشم،2. مگر براي ابراز غصه و انده، زيرا مي‌خواهم بوسيله‌ي سرمه، سفيدي چشم خود را سياه پوش كنم. [ صفحه 93]

صفوان بن ادريس

ابوالبحر صفوان بن ادريس تجيبي مرسي، از شعراء شيعه‌ي اندلس بوده است. او به سال 561 ه.ق.متولد شده و به سال 598 ه.ق.درگذشته است.1. سلام كأزهار الربي يتنسم علي منزل منه الهدي يتعلم‌2. علي مصرع للفاطميين عيبت لأوجهم فيه بدور و أنجم‌3. علي مشهد لو كنت حاضر اهله لعا ينت أعضاء النبي تقسم‌4. مصارع ضجت يثرب لمصابها وناح عليهن الحطيم و زمزم‌5. و مكة والاستار و الركن والصفا و موقف جمع و المقام المعظم [98] .1. سلامي چون شميم گلهاي پاك بيابانها، بر سرزميني كه هدايت از آنجا آموخته مي‌شود.2. بر قتلگاه فاطمي‌ها كه از (شرم) نور سيمايشان، ماه و ستارگان نهفته گرديد.3. بر شهادتگاهي كه اگر آنجا بودي مي‌ديدي كه اعضاي بدن پيامبر صلي الله عليه و آله را در آنجا پاره پاره مي‌كنند.4. رزمگاهي كه يثرب بر آنها فرياد زد و حطيم و زمزم بر آن نوحه سرايي كرده و گريستند.5. و مكه و پرده‌ها و ركن و صفا و موقف و مقام با عظمت، بر آن اشك ريختند. [ صفحه 64]

عبدالرحمن كتاني

بدر الدين عباد الرحمن بن ابي‌القاسم بن غنائم كتاني عسقلاني، به سال 583 ه.ق. متولد شده و به سال 635 ه.ق.درگذشته است. اين شعر را در روز عاشورايي سروده كه در فصل تابستان واقع شده و باران زيادي باريده بود.1. مطرت بعاشورا و تلك فضيلة ظهرت فما للناصبي المعتدي‌2. والله ما جاد الغمام و انما بكت السماء لرزء آل محمد [99] .1. اين فضيلتي كه درعاشورا باران فراواني باريد ولي ناصيب تجاوزگر فضيلتي ندارد.2. سوگند به خدا كه ابرها قصد بخشش نداشتند بلكه اين آسمان بود كه بر مصيبت آل محمد صلي الله عليه و آله گريست. [ صفحه 95]

ابوالحسن خليعي

ابوالحسن جمال الدين علي بن عبدالعزيز بن ابي‌محمد خليعي موصلي حلي، در حله زندگي مي‌كرد و در حدود سال 750 ه.ق. در آنجا وفات يافته و در همانجا دفن شد.1. لهف قلبي و طفله في يديه يتلظي و النحر منه خضيبت‌2. ليت اني فداك لو كان بالعبد يفدي المولي الحسيب النسيب [100] .3. لهفي لمسلم و الرماح تنوشه لا بالجزوع لها و لا المرتاع‌4. و هوي من القصر المشوم مهللا و مكبرا تجلو صدي الاسماع‌5. لهفي له فوق التراب مجدلا دامي الجبين مهشم الاضلاع [101] .1. دلم بر كودكي مي‌سوزد كه بر روي دست او از تشنگي بر خود مي‌پيچيد در حاليكه گلويش از خون رنگين بود.2. (اي مولا) كاش فدايت مي‌شدم اما بنده چگونه مي‌تواند فديه‌ي مولايي شود كه داراي حسب و نسب عالي است؟3. دلم براي مسلم به درد آمد در وقتي كه نيزه‌ها به او اصابت كرد و او نه جزع كرد و نه ترسيد.4. بدنش از بالاي قصر شوم دشمن به پايين رها شد در حاليكه صداي تكبيرش در همه جا پيچده و گوش مردم را پر كرده بود.5. دلم بر آن شهيد مي‌سوزد كه با پيشاني شكسته و خونين و استخوانهاي شكسته سر بر خاك نهاد. [ صفحه 96]

حسن بن راشد حلي

از شرح حال او اين قدر اطلاع داريم كه او در سال 830 ه.ق در حيات بوده است.1. لله وقعة عاشوراء ان لها في جبهة الدهر جرحا غير مندمل‌2. ابدوا خفايا حقود كان يسترها من قبل خوف غرار الصارم الصقل‌3. فقاتلوه ببدر ان ذا عجب اذ يطلبون رسول‌الله بالذحل‌4.من كل مكتهل في عزم مقتبل و كل مقتل في حزم مكتهل‌5. قرم اذا الموت أبدي عن نواجذه ثني له عطف مسرور به جذل‌6. خواض ملحمة فياض مكرمة فضاض معظمة خال من الخلل‌7. ان طال أوصال في يومي عطا و سطا فالغيث في خجل و اليث في وجل‌8. قوم اذا اليل أرخي ستره انتصبوا في طاعة الله من داع و مبتهل‌9. حتي اذا استعرت نارالوغي قذفوانفوسهم في مهاوي تلكم الشعل [102] .1. خداي را، كه واقعه‌ي عاشورا چون زخمي التيام ناپذير بر پيشاني روزگار باقي مانده است.2. آنها كينه‌هايي را كه از ترس شمشيرها پنهان داشته بودند، آشكار كردند.3. به خاطر خونخواهي جنگ بدر با آنان مبارزه كردند و اين شگفت است كه به انتقام گرفتن از رسول‌خدا برخاستند.4. پيران آنها عزم و اراده‌اي چون جوانان داشتند و جوانان آنها دورانديشي و حزم پيران را.5. هر يك از آنان قهرماني بود كه چون مرگ به او دندان نشان مي‌داد، او با خوشحالي به مرگ لبخند مي‌زد. [ صفحه 97] 6. هر كدام از آنان يك حماسه‌ساز بود و كرامات از او مي‌جوشيد و مشكلات بزرگ را حل مي‌كرد و از هر نقصي مبرا بود.7. ابر از عطا و بخشش آنها شرمنده و شير ژيان از سطوت و حمله‌ي آنان به هراس مي‌افتاد.8. آنها هميشه در طول شب به دعا و مناجات قيام مي‌كردند.9. و زماني كه آتش جنگ شعله‌ور شد، خود را در دل آن شعله‌ها افكندند. [ صفحه 98]