سیری در مرثیهی عاشورایی صفحه 4

اين مجموعه در سه فصل تنظيم شده است. فصل اول منتخبي از بهترين سروده‌هاي شعراي عرب است كه بر حسب تاريخ مرتب شده‌اند و فصل دوم اشعار شاعران فارسي‌گوي از اولين دوران شعر فارسي و فصل سوم اشعار برگزيده‌اي از شاعران معاصر است.در اين مجموعه سعي شده است كه اولا تقدم تاريخي و ثانيا انتخاب بهترين سروده‌ها مراعات شود و به همين منظور در بسياري از قطعات و قصايد و مثنويها تا آنجا كه ارتباط ميان ابيات از بين نرود، بيتهايي حذف شده است. حتي در بعضي از موارد از يك شعر طولاني جز چند بيت مختصر برگزيده نشده است و نيز در اين مجموعه جاي سروده‌هاي استادان مشهوري نيز خالي است. زيرا نظر گردآورنده نمونه‌هاي عالي شعر بوده است، چه از شاعري مشهور و چه از گوينده‌اي غير مشهور. تا چه قبول افتد و چه در نظر آيد.در پايان از مساعدت و همكاري خانم آمنه فخراحمد در تنظيم اين جزوه سپاسگزارم.بمنه و كرمه، ذبيح اله صاحبكار [ صفحه 49]

نمونه‌هايي از سروده‌هاي شاعران عرب

ابوالاسود دولي

ظالم بن عمرو، از ياران حضرت علي عليه‌السلام كه در جنگ جمل نيز شركت كرده است. گفته‌اند كه او واضع علم نحو است. وي به سال 69 ه.ق در سن 85 سالگي در شهر بصره به علت بيماري طاعون درگذشته است.1. اقول و ذاك من جزع و وجد ازال الله ملك بني زياد2. وابعدهم بما غدروا و خانوا كما بعدت ثمود و قوم عاد3. و لا رجعت ركائبهم اليهم الي يوم القيامة و التناد [47] .1. من در همه حال باهيجان و بي‌تابي مي‌گويم: خدا ملك فرزندان زياد را نابود كناد.2. آنان مكر و حيله كردند. خدا آنانرا همانند قوم ثمود و عاد براند.3. و تا روز قيامت و ندا در دادن، مقام و منصب به آنها برنگردد. [ صفحه 50]

يحيي بن حكم

برادر مروان حكم است كه نارضايتي خود را از حادثه‌ي عاشورا با خواندن اين ابيات در مجلس يزيد اعلام كرده است:1. لهام بجنب الطف ادني قرابة من ابن زياد العبد ذي الحسب الوغل‌2. سمية امسي نسلها عدد الحصي و بنت رسول الله ليس بذي نسل [48] .1.خويشاوندي آنكه در طف شهيد شده نزديك‌تر است از ابن زياد كه خود برده است و نسب معروفي ندارد.2. نسل سميه به تعداد ريگ بيابان زياد شده در حالي كه براي دختر رسول الله فرزنداني نمانده است. [ صفحه 51]

عقبة بن عمروا السهمي‌

او از طايفه‌ي بني‌سهم بن عوف بن غالب بود. گفته‌اند كه عقبه نخستين كسي است كه در رثاي عاشوراييان شعر سروده است. او در اواخر قرن اول هجري به كربلا رفت، نزديك قبر امام حسين عليه‌السلام ايستاد و اين مرثيه را گفت:1. مررت علي قبر الحسين بكربلا ففاض عليه من دموعي غزيرها2. و لا برح الوفاد زوار قبره يفوح عليهم مسكها و عبيرها [49] .1. در كربلا بر قبر حسين عليه‌السلام گذشتم. اشك فراواني از ديدگانم فروريخت.2. آنجا كه رايحه‌ي مشك و عبير بر شامه‌ي زايرانش هميشه مي‌وزد. [ صفحه 52]

بشير بن جذلم

از اصحاب امام علي بن حسين عليه‌السلام است كه بعد از حادثه‌ي عاشورا به همراه آن حضرت به مدينه رفت و اولين كسي است كه به مدينه وارد شده و خبر قتل امام حسين عليه‌السلام را به مردم داده و اين مرثيه را سروده است.1. يا اهل يثرب لا مقام لكم بها قتل الحسين فادمعي مدرار2. الجسم منه بكربلاء مضرج و الرأس منه علي القناة يدار3. يا اهل يثرب شيخكم و امامكم ما منكم احد عليه يغار [50] .1. اي اهل مدينه، شما را در اين شهر جايگاهي نماند، حسين عليه‌السلام شهيد شد و اشك من به دشت فرومي‌ريزد.2. بدن او در كربلا به خاك و خون آغشته شد و سرش بر نيزه‌ها به گردش درآمد.3. اي اهل مدينه، امام حسين عليه‌السلام شيخ و امام شماست، آيا كسي از شما براي او غيرت نمي‌ورزد؟ [ صفحه 53]