همان عدالت اجتماعی است که اسلام به آن اهتمام ورزیده است. اسلام، تنها وسیله و عامل حلّ تناقضات بین انگیزه های ذاتی به منظور تأمین مصالح شخصی و انگیزه های نوعی به منظور تأمین مصالح نوعی است. اسلام، انسان را مجهز به توانایی های غریزه دین و انگیزه های دینی می کند و بدین وسیله، مصالح کلان جامعۀ انسانی با کششهای طبیعی و انگیزه های دینی هماهنگ می شود و این است معنای این جمله که: دین اسلام، مشکل و مشکلات بزرگ انسان را در روی زمین حل می کند.
به خاطر وجود این محذور، بسنده کردن مکلّف در مقام انجام وظیفه، فقط به این بخش اندک از احکام اسلام، ممکن نیست.
اما موضع دوم: این موضع، اگرچه به خودی خود، موضع خوبی است، اما اتّخاذ چنین موضعی نیز به دلیل وجود یکی از این دو محذور، ممکن نیست:
محذور نخست: برای تمامی مکلّفان، عمل به شیوۀ احتیاط در همه جوانب زندگی و روابط با دیگران، امکان پذیر نیست؛ زیرا عمل به این شیوه، متوقف بر شناخت موارد احتیاط است، و شناخت تمام موارد احتیاط، برای همه میسّر نیست.
محذور دوم: از آنجا که عمل به این روش، بیش از حد لازم، مکلّف را به وظایف دینی مشغول می سازد و وقت او را می گیرد، گاه نتیجۀ معکوس داده، نقض غرض می شود و به ضدّ خود تبدیل می گردد؛ چنان که در علم اصول، این مطلب را به تفصیل بحث کرده ایم.
اما موضع سوم: یعنی اجتهاد و استنباط و آن اینکه مجتهد به منظور تحدید و تعیین موقف و جهت گیری عملی مکلف در برابر شریعت به حکم وجوب تبعیت از شریعت، در برابر هر واقعه از وقایع زندگی، دلیل شرعی اقامه کند و این کار را در اصطلاح، اجتهاد و استنباط می نامند.