حدود و قصاص و دیات صفحه 147

حساب می کنند، مثل آن که اگر یک دستش را ببرد پنجاه دینار می دهد.

و اگر موضّحه در سرش بکند پنج دینار می دهد، و اکثر گفته اند: مرد و زن و صغیر و کبیر در این حکم تفاوت ندارد.

و اگر سر غلامی را به برّد عشر قیمت او را می دهد، و اگر سر ذمّی را به برّد بعضی گفته اند: عشر دیه ذمّی را می دهد، و بعضی گفته اند: دیه ندارد، و خالی از قوّتی نیست، و اگر جنایت به خطا واقع شود، خلاف است که دیه در مال او است یا بر عاقله است، و بعضی از متأخرین احتمال داده اند که در اصل دیه نباشد در خطاء.

چنانچه ظاهر روایت حسین بن خالد است (1) که از حضرت امام رضا علیه السلام پرسید که اگر شخصی برای میّتی گودالی حفر کند که او را در آن غسل دهد پس سرش به گردش آید و بیل از دستش بیفتد و بر شکم میّت آید و شکافته شود چه چیز بر او لازم است؟ فرمود: که هر گاه چنین باشد خطاء خواهد بود و کفاره اش بنده آزاد کردن است، یا دو ماه پیاپی روزه داشتن، یا شصت مسکین را اطعام دادن بهر مسکین بقدر مدّی که تقریبا بنا بر بعضی از تقدیرات یک چهار یک من کهنه باشد، و در حدیث حسنی وارد شده است که بریدن سر مرده بدتر است از بریدن سر زنده.

و در حدیث دیگر (2) پرسیدند از حضرت صادق علیه السلام از کسی که استخوان مرده را بکشند؟ فرمود: که حرمتش بعد از مردن زیاده از حرمت او است در زندگی.

فصل هفتم: در بیان عاقله است که دیه خطاء بر او لازم است

اوّل: در بیان عاقله است

، بدان که چون در باب قتل در جاهلیت تعصّب بسیار می کرده اند، و خویشان و قبیله و عشیره قاتل حمایت می کرده اند، شارع در باب

1- فروع کافی 7: 349 ح 4.

2- فروع کافی 7: 348 ح 3.