حدود و قصاص و دیات صفحه 30

پنجم: آن که مال در حرزی بوده باشد که متعارف است

، که آن قسم مال را در آن حرز می گذارند، مثل آن که زر یا متاع در صندوقی باشد و قفل بر آن زده باشند، یا اسب در طویله بوده باشد که درش را به قفل یا کلون بسته باشند، یا متاع را در دکّان گذاشته باشند و درش را بسته باشند، و اگر مالی را در زمین دفن کرده باشند مشهور آن است که آن نیز حکم حرز دارد.

و بعضی گفته اند: که هر چیز که از جائی بدزدند که غیر مالک را جائز نباشد رفتن به آن جا حکم دزدیدن از حرز دارد، پس اگر مالی در صحن خانه کسی گذاشته باشد و کسی بی رخصت صاحب خانه برود و بدزدد دستش را می برند، و این خلاف مشهور است، و بنا بر هر دو قول اگر کسی مالی را از آسیاها یا حمامها یا کاروانسراها یا مساجد بدزدد دستش را نمی برند، و اگر مالی در مسجد یا در این قسم مواضع که مذکور شد که کسی را منعی از رفتن به آن جاها نیست بدزدد در حالتی که صاحب مال ملاحظه آن کند، و او را غافل کند و بدزدد، بعضی از علماء گفته اند که دستش را می برند، و بعضی گفته اند که اگر کسی چیزی را در زیر سر گذاشته باشد یا بر روی آن خوابیده باشد و کسی بدزدد حکم حرز دارد، و نادری از علماء قائل شده اند که در هر جا که چیزی بدزدد حد لازم می شود و حرز شرط نیست، و این قول ضعیف است، و دو قول سابق میان متأخرین متروک است.

و اگر کسی میوه ای را که بر درخت باشد بدزدد دستش را نمی برند موافق مشهور، و بعضی گفته اند: که اگر درخت در باغی باشد، یا خانه که درشان را به کلون یا قفل بسته باشد، حکم حرز دارد.

ششم: آن که دزد حرز را بشکند و مال را از حرز بیرون آورد

، پس اگر دیگری در را بشکند و او مال را بیرون آورد هیچ یک را دست نمی برند، بلکه از شکننده در تاوان در را می گیرند، و از برنده مال تاوان مال را می گیرند اگر تلف کرده باشد، و اگر شکننده در در بردن مال شریک شود و حصه او بقدر نصاب بشود دستش را می برند و بیرون بردن مال اعم از آن است که خود بردارد یا ریسمانی بر آن ببندد و بیرون بکشد، یا بر حیوانی بار کند و بکشد، یا براند و بیرون برد، یا بدست کودک غیر ممیّزی بدهد که بیرون برد.