رویکردهای انتقادی در فیلم: فرمالیسم و نوفرمالیسم صفحه 73

باشد که آیا این کار خوب است یا آن کار خوب نیست؟ در مرحله بعد، او می تواند بر روی معیار خوبی و بدی و ارزش و ضدارزش و در اینکه اساسا خوبی و بدی چیست، نظارت و ارزیابی داشته باشد.

انسان به دلیل وجود نیروی تعقل می تواند طبیعی ترین احساسات و غرایز خود را کنترل کند و از این راه، امکان ارزیابی شناخت ها و نگرش های مورد پذیرش جامعه و افراد را فراهم سازد. بنابراین، داستان انسان و ایدئولوژی او تحلیلی فراتر از اجتماع دارد و معانی ایدئولوژیک لزوما اجتماعی نیستند. البته انسان می تواند در حریم بدون دغدغه دوران کودکی خویش بماند و همچنان سر در دامان باورها و ارزش های اجتماع بگذارد و خود را از دغدغه های انتخاب دور نگه دارد. او می تواند از مسئولیت انسان بودن و بلوغ خود سر باز بزند، ولی در هر صورت، داستان انسان و ایدئولوژی او تحلیلی فراتر از اجتماع دارد و معانی ایدئولوژیک لزوما اجتماعی نیستند.

به همین دلیل، این تقسیم درباره سطوح معنا در فیلم معنادار نیست. فیلم های دیده بان (ابراهیم حاتمی کیا)، سجده بر آب (عبدالحسین برزیده) و سفر به چزابه (رسول ملاقلی پور) هر سه به موضوع دفاع مقدس پرداخته اند، ولی پیام یا پیام های آنها ویژه است؛ یعنی برخاسته از دیدگاه و ذهنیت هنرمند و فلسفه اوست. البته این دیدگاه و فلسفه لزوما آن چیزی نیست که در کتاب های تاریخ فلسفه نوشته اند. هر فردی نگرشی به انسان و اهداف انسان دارد؛ اینکه انسان ادامه دارد و معادی هست؛ هستی در سطح ماده خلاصه نمی شود و... همه انسان ها نفیا و اثباتا در این زمینه ها موضع گیری هایی دارند. پیام فیلم در حقیقت برخاسته از بینش و ذهنیت هنرمند است.

آنچه گفته شد درباره فیلم هایی صادق است که محتوا دارند. بعضی فیلم ها یا بخشی از بعضی فیلم ها از محتوا بی بهره اند و صرفا شکل محض دارند.