مشروعیت اقامه حدود و تعزیرات در عصر غیبت صفحه 175

شده است. (1)

ج)رجال شناسی و درایت حدیث

یکم)روایت صدوق

روایت من لایحضره الفقیه مرسله است.البته چنان که شیخ صدوق در پیش فصل کتاب خود بیان کرده،تنها روایت هایی در این کتاب گرد آمده که درستی آن نزد وی ثابت شده است. (2)

برخی از علما بر پایه همین گفته مصنف،تمام روایات من لا یحضره الفقیه را معتبر و صحیح دانسته اند.مرحوم حاج آقا رضا همدانی در مصباح الفقیه (3)و فقیه سبزواری (4)روایات من لایحضره الفقیه را صحیح می دانستند،ولی شمار دیگری،روایات این کتاب را دسته بندی کرده اند.اگر سلسله سند راویان روایات مسند ثقه و معتبر باشد،روایت صحیح یا از دیگر اقسام حدیث خواهد بود،ولی اگر روایت مرسله باشد،شماری از عالمان-مثل آیت الله خوئی،شهید ثانی،محقق عاملی،شیخ حسن صاحب معالم و محقق حلّی-آنها را برای مرسله بودنشان ضعیف و ناپذیرفتنی دانسته اند؛گرچه راوی آن ثقه یا از اصحاب اجماع و یا از مشایخ ثلاثه باشد.آیت الله خوئی حتی مرسلات ابن ابی عمیر را نیز نپذیرفته است. (5)بر اساس این دیدگاه که مورد پذیرش نگارنده نیز می باشد،مرسلات صدوق فاقد اعتبار است و در نتیجه،مرسله صدوق نمی تواند مدرک قابل اعتمادی برای قاعده درأ قرار گیرد. (6)

1- (1) .همان،ج3،ص545.
2- (2) .شیخ صدوق،من لایحضره الفقیه،ج1،ص3.
3- (3) .آقارضا همدانی،مصباح الفقیه،ج2،ص12.
4- (4) .محقق سبزواری،ذخیره المعاد،ص185 و 510؛ر.ک:شیخ یوسف بحرانی،لؤلؤه البحرین،ص394؛اصول الحدیث،جعفر سبحانی،ص111.
5- (5) .محمدحسن ربانی،مجله کاوشی نو در فقه اسلامی،«قاعده درأ»،ش 33،ص185.
6- (6) .خواننده محترم توجه داشته باشد که دیدگاه های دیگری نیز درباره مرسلات صدوق وجود دارد،تا جایی که برخی هرگز مراسیل صدوق را کمتر از مراسیل ابن ابی عمیر نمی دانند.محدث قمی در هدیه الاحباب و الکنی والالقاب و علامه بحرالعلوم در فوائد الرجالیه فرموده اند:«إن مراسیل صدوق لاتقصر عن مراسیل ابن ابی عمیر».(شیخ عباس قمی،الکنی والالقاب،ج2،ص416؛سید بحرالعلوم،الفوائد الرجالیه،ج3،ص300؛شیخ بهایی،الحبل المتین،ص11؛محدث نوری،خاتمه المستدرک،ج7،ص7)چنان که پیداست این سخن تنها درباره مرسلات صدوق در کتاب من لایحضره الفقیه درست است،نه دیگر کتاب ها؛همان گونه که از عبارت علامه بحرالعلوم برمی آید.(سید بحرالعلوم،الفوائد الرجالیه،ج3،ص300)اینان همه مرسلات صدوق را در هر لفظی پذیرفته اند،ولی شماری از بزرگان،مرسلات صدوق را دسته بندی کرده اند:اگر مرسله همراه با(قال)باشد؛یعنی قول را به گونه یقینی به امام نسبت داده و مثلاً فرموده باشد:«قال رسول الله صلّی الله علیه و آله عن أمیرالمؤمنین علیه السلام،أنه قال...»چنان می نماید که صدوق جزم پیدا کرده که راویان ثقه بوده اند و سند معتبر است،ولی اگر مرسله مجهول باشد،مانند اینکه گفته باشد:«روی عن أمیرالمؤمنین،روی عن الصادق علیه السلام...»این گونه نخواهد بود.فاضل تفرشی،محقق میرداماد(الرواشح السماویه،ص174)،آیت الله بروجردی(نهایه التقریر،ج1،ص13)و امام خمینی(کتاب البیع،ج2،ص628 و همان،المکاسب المحرمه،ج1،ص93)از این دسته اند. افزون بر آنچه یاد شد،بنا بر دیدگاه بسیاری از فقیهان،آوردن حدیث در کتاب من لایحضره الفقیه خود دلیل بر صحت آن است.مرحوم آقارضا همدانی بارها در مصباح الفقیه(ج2،ص185)این نکته را یادآور می شود.میرزای قمی در غنائم الایام(ج3،ص62)ارسال صدوق را قرینه بر اعتبار آن می داند،بلکه معتقد است ارسال آن در من لایحضره الفقیه،اشاره به کمال اعتماد بر آن است.