مشروعیت اقامه حدود و تعزیرات در عصر غیبت صفحه 96

3-علامه حلی

علامه حلی در بسیاری از علوم عقلی و نقلی مانند کلام،فلسفه،نجوم،ریاضی،ادبیات،اخلاق،عرفان،هندسه،منطق،تفسیر،درایه،رجال و شعر استادی مسلّم بوده،ولی استادی ایشان در دیگر علوم،هرگز نتوانسته مقام فقهی این فقیه پرکار شیعه را تحت الشعاع قرار دهد.شاید همین پرکار بودن ایشان سبب شده گاهی در مسئله ای خاص،آرای متفاوت ابراز نماید.از جمله این آرا،نظریات ایشان در بحث اقامه حدود است.در این مسئله،نظریات علامه تنوع خاصی دارد.علامه در کتاب های قواعد الاحکام (1)،ارشادالاذهان، (2)تحریر الاحکام (3)و مختلف الشیعه (4)صراحتاً قول جواز را قوی می شمارد،ولی در تذکره تنها به نقل دیدگاه های متفاوت در مسئله بسنده کرده، (5)و از همه جالب تر در منتهی المطلب پس از اینکه ابتدا در مسئله توقف می کند، (6)چند سطر بعد،قول جواز را قوی دانسته است. (7)

4-فخر المحققین

محمد بن حسن حلی،فرزند محقق حلی در کتابی که در شرح اشکال های قواعد علامه نگاشته و آن را ایضاح الفوائد نامیده،به نقل از شیخ و سلار می نویسد:

اگر در عصر غیبت،جایز باشد بدون اذن امام(امر به معروفی که مستلزم جرح یا قتل است)اقامه شود،بالتبع جهاد را هم باید اذن داد.چون دومی به اجماع علما باطل می باشد،اوّلی هم مثل دومی باطل است و این دو با هم ملازمه دارند. (8)

البته ناگفته پیداست این کلام با نیابت فقها و مأذون بودن آنان در اقامه حدود منافات ندارد؛به ویژه که فخر المحققین قول جواز را از علامه بدون نقد،نقل کرده است. (9)

1- (1) .علامه حلی،قواعد الاحکام،ج1،ص525.
2- (2) .همان،ارشادالاذهان،ج1،ص353.
3- (3) .همان،تحریر الاحکام،ج2،ص242.
4- (4) .همان،مختلف الشیعه،ج4،ص463.
5- (5) .همان،تذکره الفقها،ج1،ص459.
6- (6) .همان،منتهی المطلب،ج2،ص994.
7- (7) .همان،ص995.
8- (8) .فخر المحققین،ایضاح الفوائد فی اشکالات القواعد،ج1،ص399.
9- (9) .همان،ص398.