کتابخانه بالقرآن

زنان صفحه 1219

صفحه 1219

یکی از احکام مسلم اسلامی نزد شیعه و اهل سنت در مسأله ارث این است که اگر میتی، هم فرزند دختر و هم فرزند پسر داشته باشد، سهم پسر به اندازه سهم دو دختر باشد.{1} یکی از دلیل های این حکم آیه 11 سوره نسا است که می فرماید: (یوصیکم الله فی اولادکم للذکر مثل حظ الانثیین)؛ خداوند درباره فرزندانتان به شما سفارش می کند که سهم (میراث) پسر، به اندازه سهم دو دختر باشد.{2} اما این که فلسفه و حکمت این حکم چیست؟ در این زمینه می توان گفت که در مجموع، احکام اسلام در زمینه امور مالی به گونه ای است که بهره زن از مرد بیشتر می شود زیرا خداوند سبحان مخارج زندگی و پرداخت مهریه را بر عهده مردان گذاشته و هنگامی که زن ازدواج می کند، هزینه زندگی او به عهده شوهر است در حالی که زن در برابر هزینه زندگی خود و شوهرش هیچ گونه مسؤولیتی ندار. پس زن سهم خود را ذخیره می کند و مرد سهمی را که می گیرد برای مخارج خود و زنش صرف می کند مثلاً اگر مجموعه ترکه یک مرد 30 میلیون را صرف هزینه خود و زندگی خانه کند، یعنی مرد ده میلیون را خرج نفقه زن می کند و قهراً سهم زن بیست میلیون می شود و سهم مرد ده میلیون و در مجموع سهم زن بیشتر از سهم مرد می گردد، بنابراین از آنجا که زن معمولاً قدرت تولید ثروت کمتری دارد اسلام این جهت را در ارث منظور کرده است.

با مراجعه به آثار اسلامی به این نکته پی می بریم که پرسش یاد

شده درباره ارث زن و مرد از همان آغاز طلوع خورشید اسلام در اذهان مردم بوده و گاه و بیگاه از پیشوایان اسلام را در این زمینه پرسش هایی می شده است به عنوان نمونه، در کتاب معانی الاخبار از قول امام علی بن موسی الرضا(ع) در پاسخ به این سؤال نقل شده که فرمود: اینکه سهم زنان نصف سهم مردان از میراث است از اینرو که زن هنگامی که ازدواج می کند، چیزی می گیرد و مرد ناچار است چیزی بدهد و نیز هزینه زندگی زن بر دوش مرد است در حالی که در برابر هزینه زندگی مرد و خودش مسؤولیتی ندارد/

و همچنین و فی الکافی باسناده عن الاحوال قال: قال لی ابن ابی العوجأ: ما بال المراْ السکینْ الضعیفْ تأخذ سهماً واحداً و یأخذ الرجال سهمین! فذکر ذلک بعض اصحابنا لابی عبدالله فقال ان المرأْ لیس علیها جهاد و نفقْ و لا معقلْ انما ذلک علی الرجال و لذلک جعل للمرأْ سهماً واحداً و للرجل سهمین.{3}

ابن ابی العوجأ گفت: چه شده که زن که فقیر است یک سهم ارث می برد ولی سهمین مرد دو سهم؟ چون این مطلبه امام صادق(ع) یادآوری شد امام فرمود: به زن جهاد و نفقه و عاقله نیست و این وظایف بر عهده مرد است لذا زن یک سهم و مرد دو سهم می برد.{4}

[1].الفقه علی المذاهب الخمسه، محمدجواد مغنیه، ص 541/

[2].ر.ک: تفسیر کبیر، فخررازی، ج 3، ص 510 - 509، داراحیأ التراث العربی؛ المیزان، علامه طباطبایی، ج 4، ص 207، منشورات جماعْ المدرسین؛ تفسیر الجلالین، سیوطی و المحلی، ص 99، تحقیق و تعلیق مصطفی دیب البغا، دارالعلوم الاشافیه دمشق/

[3].الکافی، کلینی، ج 7، ص

85، دارالکتب الاسلامیه/

[4].تفسیر نمونه، ج 3، ص 29؛ المیزان، ج 4، ص 224؛ تفسیر کبیر، ج 3، ص 115/