کتابخانه بالقرآن

زنان صفحه 1307

صفحه 1307

اما این که چرا اسلام برای مرد، دیه کامل و برای زن، نصف آن را مقرر داشته است، پاسخ های روشنی دارد/

پیش از پاسخ بدین پرسش و پرسش هایی همانند آن - مثل این که چرا سهم ارث زن در اسلام نصف سهم ارث مرد است - بهتر است نگاهی به حقوق مالی زن و مرد از دیدگاه اسلام بیفکنیم؛ زیرا با توجه به این مطلب است که فلسفه بسیاری از احکام اسلامی در این زمینه روشن می گردد/

اسلام به چند دلیل در مسایل مالی و اقتصادی جانب زن را رعایت کرده است:

1. از سویی به زن استقلال و آزادی کامل اقتصادی داده و دست مرد را از مال و کار او کوتاه کرده است و حق قیمومیّت در معاملات زن را که در دنیای قدیم سابقه ممتد دارد و در اروپا تا اوایل قرن بیستم رایج بوده، از مرد گرفته است/
2. از سوی دیگر با برداشتن مسؤولیت تأمین بودجه خانوادگی از دوش زن، او را از هرگونه اجبار و الزام برای تأمین معاش، معاف کرده است. بنابراین از

دیدگاه اسلام، مرد موظف است هزینه زندگی مشترک خود را با زن و فرزندانش تأمین کند. البته این مسأله معلول تدبیر حکیمانه ای است که شارع مقدس در نظر گرفته است؛ زیرا از سویی مسؤولیت و رنج زحمات طاقت فرسای تولید نسل، از لحاظ طبیعی به عهده زن گذاشته شده است. افزون بر بیماری ماهانه برای زنان، سنگینی دوره بارداری و سختی عوارض زایمان و نیز شیردهی و پرستاری از کودک بطور طبیعی بر عهده آنان است. این ها همه از توان جسمانی او می کاهد. علاوه بر این که زن و مرد از لحاظ نیروی کار و فعالیت سخت تولیدی و اقتصادی، مشابه و مساوی آفریده نشده اند/

3. نیاز زن به پول و ثروت، از نیاز مرد بیش تر است؛ زیرا تجمل و زینت جز زندگی زن و از احتیاجات اساسی اوست که مستلزم صرف هزینه است/
4. مسأله دیگر آن که ، حفظ و بقای ویژگی زنانه، یعنی بقای جمال و نشاط زن، مستلزم آسایش بیش تر و تلاش کم تر و پرهیز از کارهای سخت و طاقت فرساست، و تنها در این صورت است که زن می تواند با آسودگی خیال و فراغت بال، مایه آرامش و آسایش مرد باشد. اگر قرار باشد که زن پا به پای مرد در فعالیت های اقتصادی که عوارض روحی و جسمی بسیار برای او به بار می آورد، شرکت کند، دیگر نمی تواند مایه آرامش و اطمینان روحی و روانی مرد خود باشد؛ زیرا خستگی و کوفتگی حاصل از کار طاقت فرسا، افزونبر وظایفی که به طور طبیعی بر عهده زن است، دیگر فرصت و توانی برای زن باقی نمی گذارد که بتواند نیازهای روحی و روانی

مرد را برآورد. بنابراین نه تنها مصلحت زن، بلکه مصلحت مرد و کانون خانواده نیز در این است که زن از تلاش های فرساینده معاف باشد؛ زیرا مرد هم می خواهد که خانواده برای او، کانون آسایش و رفع خستگی و فراموش خانه گرفتاری های بیرونی او باشد و زنی قادر است چنین کانونی را فراهم آورد که خود به اندازه مرد، خسته و کوفته از کار بیرون به خانه نیاید/

حال که فلسفه مسؤولیت مالی مرد را در خانواده دریافتیم، بهتر می توانیم قضاوت کنیم که چرا دیه زن، نصف دیه مرد و یا سهم الارث او نصف سهم الارث مرد است. پاسخ همه این پرسش ها این است که وقتی یک مرد کشته شود، در واقع نان آور و مسؤول مالی خانواده گی از بین رفته است. بنابراین باید تا آن جا که ممکن است این خلأ پر شود؛ به خلاف جایی که یک زن کشته می شود. ابن ابی العوجا که مردی بی اعتقاد به اسلام و خدا بود و همواره بر اسلام ایراد می گرفت، روزی گفت: چرا زن بیچاره که از مرد ناتوان تر است، باید از ارث یک سهم ببرد و مرد که تواناتر است دو سهم؟ امام صادق(ع) در پاسخ فرمود: «این از آن روست که اسلام سربازی را از عهده زن برداشته و مهر و نفقه را به نفع او بر مرد لازم شمرده است و در بعضی جنایات خطایی که خویشاوندان جانی باید دیه بپردازند، زن از پرداخت دیه و شرکت با دیگران معاف است. از این رو سهم زن در ارث از مرد کم تر شده است». امام صادق(ع) به صراحت وضع خاص ارثی زن را معلول لزوم پرداخت مهر و