کتابخانه بالقرآن

زنان صفحه 141

صفحه 141

است که از آیات الهی به روشنی به دست می آید زن در نگاه قرآن، در بعد روحی و جسمی از همان گوهری آفریده شده که مرد آفریده شده است و هر دو جنس در گوهر و ماهیت یکسانند. آیات متعددی به صراحت به این حقیقت اشاره دارد.

یا ایها الناس اتقوا ربکم الذی خلقکم من نفس واحده و خلق منها زوجها و بثّ منهما رجالاً کثیرا و نساء ای مردم، از پروردگارتان که شما را از نفس واحدی آفرید و جفتش را نیز از او آفرید و از آن دو مردان و زنان بسیاری پراکنده کرد، پروا دارید{M(نساء، آیه 1).

هو الذی خلقکم من نفس واحده و جعل منها زوجها لیسکن الیها اوست آن کس که شما را از نفس واحدی آفرید و جفت وی را از آن پدید آورد تا بدان آرام گیرد{M(اعراف، آیه 189).

* اوج گرایی و تکامل زن: زن در تفکر قرآنی، همپای مرد، تکامل پذیر است و در پرتو شناخت و عمل می تواند سیر تکاملی داشته باشد. قرآن کریم هرگاه از کمالات و ارزش های والایی که انسان به آن ها می رسد، سخن می گوید، زنان را همدوش مردان قرار می دهد(احزاب، 35 - آل عمران، 195 - نساء، 124).

* عقل زن: قرآن کریم، زن را انسانی می داند با همه ویژگی های انسانی و همه استعدادها و نیروهایی که لازمه انسان بودن است. در قرآن کمی و کاستی عقل زن مطرح نشده است، بلکه زن و مرد در مدارج تکامل که جز با خردورزی عمیق امکان ندارد مساوی و هم سطح معرفی شده اند. با این وجود در برخی منابع، تعبیرهایی آمده است که بیانگر کمبود عقل زن نسبت به مرد است.

اگرچه بررسی هر یک از این تعابیر جایگاه خودش را می طلبد ولی نکاتی شایان توجه است.

1- نقص عقل به بسیاری از انسان های دیگر نیز نسبت داده شده است. در سخنی حضرت علی(ع) می فرمایند: اعجاب المرء بنفسه دلیل علی ضعف عقله خودبینی شخصی، نشانه ضعف و کمی و نقصان خرد اوست{M.

در این حدیث و احادیث دیگری، مواردی چون؛ خودبینی، شهوت، تابع هوای نفس بودن و... از عوامل نقص عقل شمرده شده است. بنابراین شاید نسبت نقص عقل به زنان در احادیثی از همین دست باشد و منظور از آن وجود عواملی عارضی به ویژه در آن زمان بوده که باعث نقصان عقلشان شمرده شده است. این عوامل چون ذاتی و در سرشت زن نیستند با تربیت و تهذیب قابل زدایش اند.

2- حدیث نقص عقل شاید به وزن عقل زن و مرد اشاره داشته باشد که این خود باعث تفاوت هایی در نوع و سطح برخی از ادراکات می شود.

3- حدیث یا احادیثی اگر مشتمل بر اصلی بود، پس از بررسی صحت سند و نبودن مخالف از روایات و آیات قابل پذیرش است. چه بسا پس از کارشناسی فقیهانه، روشن می شود که این احادیث با احادیث دیگر تقیید یا تخصیص خورده است. مثلاً در مورد روایاتی که از مشورت با زنان نهی می کند. برخی از آنان امکان دارد از نظر سند ضعیف باشند. به اصطلاح علم درایه مرفوعه و مرسله باشند و برخی از آنان، گرچه به صورت کلی از مشورت با زنان منع کرده است ولی مراد مصداق خاصی است که در آن زمان بوده. روایاتی که از زبان حضرت امیرالمؤمنین درباره مشورت نکردن با زنان نقل شده، اشاره