کتابخانه بالقرآن

زنان صفحه 1425

صفحه 1425

قرآن کریم با تصریح به واقعیت حقوقی زنان، عدالت در وضع قوانین را نیز گوشزد نموده است، با اشاره به این حقیقت که لازمه این عدالت عدم برابری بین زنان و مردان در برخی حقوق است (تفسیر نمونه، جلد 2، ص 157 و 156 ذیل آیه 228 سوره بقره.)

آنجا که می فرماید: «و لهن مثل الذی علیهن بالمعروف و للرجال علیهن درجه و الله عزیز حکیم؛ و برای زنان همانند وظایفی که بر دوش آنهاست حقوق شایسته ای قرار داده شده و مردان بر آنان برتری دارند و خداوند توانا و حکیم است» (بقره (2)، آیه 228.)

در تفسیر مجمع البیان آمده است(طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، جلد 3، ص 73؛ نگاه کنید: تفسیر نمونه، جلد 3، ص 362، ذیل آیه 32، سوره نساء.) : ام سلمه یکی از همسران پیامبر روزی به پیامبر اکرم(ص) عرض کرد: چرا مردان به جهاد می روند و زنان جهاد نمی کنند و چرا برای ما نصف میراث آنها مقرر شده ای کاش ما هم مرد بودیم و همانند آنها به جهاد می رفتیم و موقعیت اجتماعی آنها را داشتیم و همانند این پرسش ها را دیگر زنان نیز از پیامبر(ص) مطرح کرده بودند که این آیه نازل شد: «برتری هایی که خداوند نسبت به بعضی از شما بر بعضی دیگر قرار داده آرزو نکنید (این تفاوت های طبیعی و حقوقی برای حفظ نظام اجتماع شما و طبق اصل عدالت است ولی با

این حال:) مردان و زنان هر کدام بهره ای از کوشش ها و تلاش ها و موقعیت خود دارند (و نباید حقوق هیچ یک پایمال گردد) و از فضل (و رحمت و برکت) خدا درخواست کنید و خداوند به هر چیز داناست.» (نساء (4)، آیه 32.)

همان طور که در شأن نزول آمده است تفاوت سهم ارث مردان و زنان و دیگر تفاوتها برای جمعی به صورت یک سؤال در آمده بود آنها گویا توجه نداشتند که این تفاوت به خاطر آن است که هزینه زندگی عموما بر دوش مردان است و دیگر تفاوت ها نیز به جهت تفاوت از نظر آفرینش و جنسیت و صفات جسمی و روحی است که همه آنها بر طبق عدالت و قانون الهی است و اگر غیر آن مصلحت بود برای شما قرار داده می شد بنابراین آرزوی تغییر آنها یک نوع مخالفت با مشیت پروردگار - که عین حق و عدالت است - می باشد. اما در عین حال این آیه گوش زد می کند که نباید این تفاوت جنسیت سبب شود که یکی از این دو جنس حقوق دیگری را پایمال کند لذا بلافاصله می فرماید «مردان و زنان هر کدام بهره ای از کوشش ها و تلاش ها و موقعیت خود دارند».

نکته مهم دیگری که باید به آن توجه داشت: اهمیت و اهتمام اسلام به حفظ حرمت زن و پاسداشت کرامت وی و تأکید بر حفظ عفت و پاکدامنی اوست. و شاید یکی از فلسفه های قوانینی که این گونه محدودیتها را برای بانوان قرار داده است در صدد توجه دادن آنان به جایگاه بلند و مرتبه والای آنان در آئین الهی می باشد و توجه دادن به کرامتی است

که خداوند به آنان بخشیده و فراهم آوردن ضمانت ها و تعهدات کافی برای حفظ پاکی و پاکدامنی آنان می باشد. (مقاله: شایستگی زنان برای عهده داری قضاوت، محمدی گیلانی، فصل نامه فقه اهل بیت، تابستان 1376، شماره 10، ص 114.)

قضاوت

اما از سوی دیگر، اسلام زن را مانند مرد برخوردار از روح کامل انسانی و اراده و اختیار دانسته و او را در مسیر تکامل که هدف خلقت است می بیند لذا هر دو را در یک صف قرار داده و با خطاب های «یا ایها الناس» و «یا ایها الذین آمنوا» مخاطب ساخته برنامه های تربیتی، اخلاقی و علمی را برای آنها لازم کرده است. و با آیاتی مثل «من عمل صالحا من ذکر أو انثی و هو مؤمن فاولئک یدخلون الجنه» (غافر (40)، آیه 40.)

وعده برخوردار شدن از سعادت کامل را به هر دو جنس داده و با آیاتی مانند: «من عمل صالحا من ذکر او انثی و هو مؤمن فلنحیینه حیوه طیبه و لنجزینهم اجرهم باحسن ما کانوا یعملون»(نحل (16)، آیه 97.) می گوید: هر کدام از زن و مرد می توانند به دنبال انجام برنامه های اسلام و وظایف الهی به تکامل معنوی و مادی برسند و به حیاتی طیب و پاکیزه که سراسر سعادت نور است گام نهند.