کتابخانه بالقرآن

زنان صفحه 184

صفحه 184

از توضیح یاد شده روشن می شود که تعبیر امیر مؤمنان(ع) تحقیر کننده زن نیست؛ بلکه هشدار به کسانی است که در هر مسأله ای انتظار حرکتی مردگونه از زنان دارند. سخن آن حضرت در واقع تفطّن دادن به این نکته است که زن موجودی سراپا شور و احساس و عاطفه است و در برخورد با او نباید انتظار حسابگری های مردانه را داشت؛ بلکه باید دقیقا روان شناسی او را به دست آورد و به تناسب آن با وی روبه رو شد.

تعبیر «نواقص الایمان» نیز با تبیینی که با اشاره به ترک عباداتی چون نماز و روزه در ایام عادت در بر دارد، بیانگر تذکر مهمی به زنان است.

این فراز در واقع مشتمل بر نوعی مقایسه فقهی بین کسی است که در چنین ایامی به حکم الهی ترک عبادت می کند و کسی که از عادت خارج است و به حکم الهی عبادات واجب را انجام می دهد. در این جا هر دو به حکم الهی عمل می کنند و احکام شرعی مربوط به هر کدام نیز مبتنی بر مصالح و مفاسد نفس الامری و مقتضیات

تکوینی خاصی است که دست ما از آنها کوتاه است و علم ما به آنها راه ندارد؛ لیکن در هر صورت این مسأله را به عنوان یک واقعیت وجدانی و انکار ناپذیر باید پذیرفت که تأثیر هر یک از این دو عمل که هر دو هم اطاعت از فرمان پروردگار است بر نفس انسان متفاوت است. به عنوان مثال کسی که در ماه مبارک رمضان در سفر است و به حکم الهی روزه می خورد هرگز نورانیت و معنویتی را که در شرایط دیگر؛ یعنی، موقعی که در حضر است و به فرمان خدا روزه می گیرد، احساس نمی کند و از نظر قوت ایمانی و ظهور جلوه های زیبا و نورانی آن در وضعیت فروتری قرار می گیرد.

بنابراین آنچه حضرت در این فراز فرموده اند بیان یک حالت طبیعی است.

اشکال در این رابطه این است که با فرض پذیرش چنین تفاوتی، شارع مقدس می توانست دستور دیگری صادر کند و مثلاً اگر عبادات زن را دو برابر قرار می داد، ایمان زن نیز دو برابر می شد. در پاسخ به این اشکال توجه به چند نکته ضروری است:

اولاً : این اشکال مبتنی بر این پیش فرض است که زن در ایام عادت می تواند همه کمالات نهفته در نماز و روزه را با انجام آن استیفا نماید و تنها مانع وی حکم شارع است. همین مطلب نیز مبتنی بر پیش فرض دیگری است و آن این است که «عادت» از نظر تکوینی هیچ گونه تأثیری در مقربیت و عدم مقربیت و در مناطات احکام شرعی نداشته باشد. در حالی که اناطه احکام الهی بر مصالح و مفاسد نفس الامری چنین فرضی را باطل

می کند؛ یعنی، اگر حقیقتا و تکوینا نماز و روزه در ایام عادت موجب مقربیت بود خداوند از آن نهی نمی کرد، مگر آنکه نهی شارع صرفا دارای جنبه تسهیلی باشد.

ثانیا : شارع مقدس در حد امکان راه های دیگری برای نقص خلأ یاد شده وضع نموده است؛ چنان که در رساله های عملیه آمده است که مستحب است زن در مواقع نماز وضو بگیرد و در محل عبادت رو به قبله بنشیند و به یاد خدا باشد؛ لیکن چون غالب زنان از این کار دوری می کنند، سخن امیر مؤمنان نسبت به آنها به گونه ای که بیان شد صدق می کند.

ثالثا : اگر زنان در ایام عادت از برخی عبادات محرومند، از سوی دیگر زودتر به سن بلوغ می رسند و عبادات بیشتری انجام می دهند. بنابراین سخن امیر مؤمنان(ع) به معنای آن نخواهد بود که در مجموع ایمان زن از مرد کمتر است و در نتیجه کمالات انسانی وی فروتر خواهد بود؛ بلکه چنان که اشاره شد، این مطلب مقایسه ای است مربوط به زمان های خاص مانند ایام عادت، نه نتیجه گیری کلی از تمام دوران زندگی.