کتابخانه بالقرآن

زنان صفحه 364

صفحه 364

توضیح آن که از دیدگاه اسلام زن و مرد هر دو در گوهر شریف انسانیت همتا و دارای مراتب کمالی واحدی هستند. در عین حال نظام زیبای آفرینش هر یک از این دو را با ابزارهای ویژه ای مجهز ساخته و به تناسب آن رسالت و مسؤولیت خاصی نیز بر دوش هر کدام نهادهاست. تجهیز هر یک از دو صنف فوق به گونه ای است که از ترکیبشان شرایط و بستر مطبوع و دلپذیری برای ایجاد خانواده و کانونی فعال و پر مهر و صفا پدید می آید. هر یک در کنار دیگری می تواند آرامش، سکون و شرایط استکمال را بیابد و همچنین زمینه مناسبی برای رشد وتربیت سالم فرزند به وجود می آید. در این تقسیم طبیعی آنچه معمولاً در مرد ظهور و بروز بیشتری دارد قدرت و توانایی بیشتر برای انجام کارهای سخت و طاقت فرسا نیز زیرکی و حسابگری در اموری است که به تیزبینی و کیاست نیازمند است و آنچه در زن نمود و پیدایی بیشتردارد؛ لطافت، زیبایی، مهر، عاطفه، شور و احساس قلبی است. این نکته اولاً به معنای بی خردی زن یا بی عاطفگی مرد نیست و ثانیا به معنای آن نیست که هر زنی کم اندیش تر از هر مردی

و هر مردی کم عاطفه تر از هر زنی است، بلکه؛ یعنی، به طور متوسط وجه غالب کنش های مرد،رفتارهای حسابگرانه، و وجه غالب کنشهای زن کردارهای مهر انگیز و عاطفی است.

ثانیا : این دو گونه حرکت هر یک در جای خود بسیار ضروری است و این تقسیم تکوینی به هیچ روی نشانگر برتری مرد بر زن و فرومایگی زن نیست، بلکه هر یک جلوه ای خاص از اسمای حسنای الهی است، (ر.ک: کلینی، اصول کافی، ج1، ص 11). به قول سعدی:

جهان چون چشم و خط و خال و ابروست

Eکه هر چیزش بجای خویش نیکوست

ثالثا : عقل بر دو قسم است:

1- عقلی که معیار کمال و قرب الهی است: «العقل ماعبد به الرحمن واکتسب به الجنان؛ عقل چیزی است که به وسیله آن خدا پرستش شود و بهشت به دست آید» این عقل همان «عقال» و زانوبند هواها و امیال نفسانی است. در چنین عقلی مرد بر زن فزونیندارد.

2- عقل حسابگر، ابزاری و اینتسترومنتال (Instrumental Ration) که کاربرد آن بیشتر در تنظیم معاش و سیاسات است، در این زمینه هر چند به طور معمول مرد از زن پیشی می گیرد، ولی این معیار کمال نیست و چنان که گفته شد نوعیتقسیم کار طبیعی و تکوینی است و در مقابل آن زن نیز از مهر و عاطفه افزونتری برخوردار است. از توضیح فوق روشن می شود که تعبیر امیر مؤمنان(ع) تحقیر کننده زن نیست، بلکه هشدار به کسانی است که در هر مسأله ای انتظار حرکتی مردگونه از زنان دارند. سخن آن حضرت برفرض صدور در واقع تفطّن دادن به این

نکته است که زن موجودی سراپا شور و احساس و عاطفه است و در برخورد با او نباید انتظار حسابگریهای مردانه را داشت، بلکه باید دقیقا روانشناسی او را به دست آورده و به تناسب آن با وی روبرو شد، (ر.ک: علامهطباطبایی، تفسیر المیزان، ج 4، ص 365، طبع آخوندی - جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینه جلال و جمال، ص 249 و 366).

در انتهای بررسی سخنان نهج البلاغه توجه به چند نکته ضروری است:

1- برخی از توصیفات موجود در کلام امیرالمؤمنان(ع) مقید و مربوط به گروه خاصی است و کلیت ندارد؛ چه نسبت به زمان خود امیرمؤمنان(ع) و چه نسبت به دیگر زمان ها. عدم شمول و کلیت آن به معنای این نیست که حضرت از دست یک زن عصبانی بوده و همه زنان راتحقیر نموده اند؛ بلکه اساسا نوعی تیپ شناسی(Typology) در بین جامعه زنان است که مشابه آن در مردها نیز وجود دارد؛ یعنی، در هر زمان و هر جامعه ای ممکن است چنان زنانی وجود داشته باشند، ازاین رو سخن آن حضرت مربوط به زمانی معین نیست؛ بلکه مربوطبه همه زمان ها است؛ ولی در هر زمان گروه خاصی از زنها را شامل می شود و از دیگر زنها منصرف است.

2- امکان جعلی بودن برخی از روایات ذکر شده بسیار شگفت انگیز و گرفتار آمدن در دام مغالطه «جزء و کلّ» است. چنین موضعی ناشی از ناآگاهی نسبت به متدلوژی پژوهش در نصوص دینی است. تحقیق در این زمینه از حوصله این مختصر خارج است؛ لیکن توجه به ایننکته ضروری است که از دیدگاه عالمان شیعی، غیر از «قرآن مجید» هیچ کتابی دربست و به طور کامل پذیرفتنی نیست.