حجاب شناسی (پرسمان حجاب) صفحه 544

جلابیبهن ذلک ادنی ان یعرفن فلا یوذین و کان الله غفوراً رحیما" ای پیامبر، به زنان و دخترانت و به زنان مومنان بگو: پوشش های خود را بر خود فروتر گیرند این برای آن که شناخته نشوند و مورد آزار قرار نگیرند نزدیک تر است و خدا آمرزنده مهربان است.

واژه "جلابیب" در آیه شریفه جمع "جلباب" است و جلباب لباسی است که تمامی بدن زن را می پوشاند و یا خماری است که سر و وجه را می پوشاند و مقصود از این قسمت آیه که: "یدنین علیهن من جلابیبهن" این است که خود را با جلباب بپوشانند و یقه و گریبان و سینه های آنان آشکار نشود.(برای آگاهی بیشتر ر.ک.به: المیزان ، ج 16، ص 339 .نیز تفسیر نمونه ، ج 14، ص 434 تا 454 و ج 17، ص 425تا 429 )

برخی آیات قرآنی عمومیت دارند و مختص زنان پیامبر نیستند مثل آیه 59 سوره احزاب و آیه 31 سوره نور.

و آیه 32 سوره احزاب که زنان پیامبررا مخاطب قرار داده است با شواهدی همراه است که از آن عمومیت فهمیده می شود برای مثال می فرماید ای زنان پیامبر شما اگر با تقوا باشید با بقیه بانوان فرق دارید یعنی به خاطر موقعیت خاصی که دارید پاداش مضاعف خواهید داشت. از ای_ن ج_مله می فهمیم که ترک تبرج و عشوه گری از مصادیق تقوا و پارسائی است که اختصاص ب_ه زنان پیامبر ندارد نکته دیگر در این آیه این است که می فرماید در سخن گفتن نرمش و خضوع نشان ندهید تا افراد بیمار دل به طمع نیفتند جمله

دوم نقش علت و حکمت را داراست یعنی آنچه ب_ای_د از آن پ_رهیز کنید به طمع انداختن افراد هوسباز است و این اختصاصی به زنان پیامبر ندارد همه زنان باید به این هشدار توجه کنند؛ و در آیه 53 سوره احزاب نیز توام با تعلیل عامی است که آیه را از اختصاص به زنان پیامبر خارج می کند و می فرماید اگر از پشت پرده از زنان پیامبر چیزی بخواهید برای سلامت شما مردان و آن زنان بهتر اس_ت از ص_در این آیه معلوم می شود که رسم مردم آن زمان چنین بود که وقتی به میهمانی وارد خانه کسی می شدند در داخل آن خانه مراعات حریم را نمی کردند و بی مهابا به آشپزخانه می رفتند ت_ا ظ_رف غذا را از میزبان بگیرند و قرآن دستور می دهد در چنین موقعیتی که زنان حجاب کامل ندارند باید ازپشت پرده از آنها چیزی بخواهید و سرزده وارد آشپزخانه یا اتاق بانوان نشوید . در آیه 60 سوره نور خداوند می فرماید زنان سالمند که دیگر امیدی برای ازدواج ندارند می توانند در حضور نامحرمان پوشش خود بر زمین نهند و لازم نیست حجاب کامل را مراعات کنند از این آیه به وضوح می فهمیم همه بانوان جوان باید حجاب کامل داشته باشند و این حکم مخصوص زنان پیامبر نیست . گذشته از این آیات همه فقهای اسلام از آغاز تا امروز حجاب را وظیفه ای برای همگان می دانند.

و در مورد فلسفه حجاب نیز باید بگوییم که: خداوند متعال انسانها را به دو گروه مرد و زن تقسیم کرده، و برای هر کدام،

در تکوین، اقتضائات و ویژگیهای جسمی و روحی متناسب با خود، و در پاره ای از امور متفاوت با یکدیگر قرار داده است. از طرفی خداوند متعال برای اینکه حقوق اجتماع و افراد انسانها رعایت شود، برای این امکانات جسمی و روحی که به انسان داده، قوانین و ضوابطی هم قرار داده تا در آن چارچوب از آنها استفاده شود، بدون اینکه انسانها دچار افراط و تفریط گردند، زیرا افراط و تفریط موجب ضرر رساندن به خود و دیگران است. این قوانین، در حقیقت، متناسب با تکوین و ساخت قوای انسانی و با توجه به خصائص و تفاوتها جعل شده است. بنابراین برای حفظ اجتماع انسانی و ادامه یافتن یک زندگی مدنی و گروهی، همراه با سلامتی جسم و روح انسانها، نیاز به رعایت این قوانین و ضوابط وجود دارد. حجاب و پوشش مناسب نیز یکی از آن ضوابط و قوانینی است که در یک زندگی اجتماعی باید رعایت شود. اصل پوشش و تناسب آن با موقعیت انسانها اختصاص به اسلام ندارد، بلکه همه جوامع انسانی آن را پذیرفته اند؛ غایت الامر این که در نوع آن اختلاف نظرهایی وجود دارند. در جامعه اسلامی علاوه بر اینکه بر مرد و زن رعایت یک قدر متقین و حداقلی از حجاب را لازم و ضروری دانسته، با در نظر داشتن تفاوتهای تکوینی زن و مرد، و اینکه زن از یک سو، از لحاظ جسمی و روحی لطیف تر است و محتاج حفاظت و حمایت است، و از سوی دیگر، مردها نسبت به آنان از نقطه ضعف برخوردارند و احیانا قدرت حفظ خود را از دست می دهند،

امر کرده تا زن پوشیده تر از مرد در جامعه حاضر شود. این پوشیدگی مضاعف زن در همه جوامع سنتی در همه جای دنیا به چشم می خورد. کما این که همه ادیان الهی بدان توصیه کرده اند. این تنها از خصائص جوامع دین گریز امروز است که منکر این تفاوت و لزوم آن شده است. برای ارزیابی صحت و سقم این دو نگرش همین کافی است که وضع اخلاقی جوامع امروز و دیروز را با هم مقایسه کنیم. استحکام خانواده ها را در این دو جامعه بسنجیم و میزان احساس آرامش حقیقی _ و نه کاذب _ انسان امروز و دیروز را با هم ببینیم. بر اساس این منطق می توان گفت حجاب محدودیت نیست، بلکه مصونیت است. در توضیح این مطلب باید گفت: آزادی به این نیست که انسان هر چیز با ارزشی دارد بیاورد، و در انظار عموم قرار دهد، و بعد هم توقع داشته باشد که ارزشهای او حفظ شود! کسی که قطعه ای طلای با ارزش دارد، هیچ کس به او نمی گوید او را به همه نشان بده، بلکه به او توصیه می شود که آن را مخفی کن و در جایی قرار بده تا از گزند حوادث و تعرض دیگران در امان باشد. و اگر او چنین نکرد و طلای او به سرقت رفت، هیچ کس برای او دلسوزی نمی کند، و همه خود او را مقصر می دانند. زن نیز گوهر ارزشمندی دارد که همان عفاف و حیا و پاکی او است که موجب شده تا بیش از مردان مورد توجه قرار گرفته، و برای محافظت از

او اموری تدبیر و اندیشیده شود؛ مانند مرواریدی گرانبها که برای در امان ماندن از اتفاقات و حوادث، نیاز به یک پوشش صدف گونه دارد تا او را محافظت نماید. اینها همه به خاطر آن جایگاه ویژه و حساسی است که زن و آرامش روانی و سلامت روحی او در جامعه دارد. مسأله دیگری که بر محافظت زنان و داشتن پوشش برای آنها تأکیده شده است حفظ روح سلامت و معنویت در جامعه انسانی است. اگر قرار باشد زن با آن جاذبه و گرایشهای جسمی و روحی که دارد، بدون پوشش و حجاب در اجتماع حاضر شود، به طور طبیعی توجه مردان را به خود جلب می کند، و به دنبال آن حوادثی پیش می آید که جامعه به سمت فساد کشیده شده، و به تبع آن روحیه معنوی و انسانیت انسانها به فراموشی سپرده می شود. در روایتی از امام رضا(ع) به این مطلب تصریح شده است: «حرم النظر الی شعور النساء... لما فیه من تهییج الرجال، و ما یدعوا التهییج الی الفساد و الدخول فیما لایحل...» یعنی حرام شد نگاه به موهای زنان برای آنکه اگر موهای آنها در برابر مردان نامحرم آشکار شود باعث تحریک و جلب نظر خواهد شد، (و این جلب توجه مردان به زنان) فساد و بین بند و باری را به دنبال دارد، و سبب می شود که (مردم) در کارهای حرام وارد شوند...(علل الشرایع، ج2، ص 287، باب 364) نکته دیگری که می توان گفت آن که این نداشتن پوشش مناسب توسط زنان است که، بر عکس تصور رائج، باعث سلب آزادی و آسایش از خود آنان

می شود. آنان می توانند با داشتن پوششی مناسب به راحتی و با آزادی در اجتماع حاضر شده و به کار و فعالیت بپردازند. شاید گفته شود: با وجود این احیانا به زنان در جوامع دینی هم تعرضاتی هست. در جواب می توان گفت: اگر زنان با وجود پوشش و حجاب مورد تعرض مردان قرار بگیرند، باید دانست که در صورت نبود حجاب به طریق اولی نسبت به زنان ناحقی می شد. خداوند متعال خطاب به پیامبرش می فرماید:«یا أیها النبی قل لازواجک و بناتک و نساء المؤمنین یدنین علیهن من جلابیهنً ذلک أدنی أن یعرفن فلایؤذین و کان الله غفورا رحیما» یعنی ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: جلبابها (روسری های بلند) خود را بر خویش فرو افکنند، این کار برای اینکه آنها (به عفت و حریت) شناخته شوند تا از تعریض و جسارت (هوسرانان) آزار نکشند بر آنان بسیار بهتر است؛ (و اگر تاکنون از آنها خطا و کوتاهی سر زده توبه کنند) خداوند همواره آمرزنده و رحیم است.(احزاب/59) با توجه به مطالب فوق می توان این نکات را برداشت نمود: 1_ هر انسان متعادل و منطقی، اصل حجاب و پوشش را قبول داشته، و برهنگی زن و مرد را نمی پذیرد. 2_ هر چیز ارزشمندی نیاز به محافظت بیشتری دارد، و زن از حیث اینکه گوهر ارزشمندی مانند عفت و حیاء دارد، مستلزم آن است که از او مراقبت بیشتری شود. 3_ رعایت پوشش برای زن و مرد به طور عام، و برای زنان بطور خاص، جامعه را از رفتن به سوی فساد و بی بند و باری