حجاب شناسی (پرسمان حجاب) صفحه 622

دوست محترم!

اجمالا با نظر شما موافقیم. اما دو نکته داریم، که تکمله ای بر بیان شما است.

مطلب اول این که انسان هم دارای ساحت ظاهری و جوارحی است که مثلاً بی حجابی یا با حجابی در آن رخ می دهد و هم دارای ساحت باطنی و جوانحی که حیاء یا بی حیایی در آن شکل می گیرد.

به تعبیر دیگر حیاء صفتی است اخلاقی؛ یعنی خلق و ملکه ای است راسخ در نفس انسان که معمولاً با تکرار عملی خاص _ یا ترک مستمر عملی خاص _ تحصیل می شود.

رابطه اخلاق و عمل رابطه ای به هم پیوسته و مستحکم، و البته دو سویه است. از یک سو اخلاق منشأ اعمال آدمی است، و از سوی دیگر مداومت بر رفتاری خاص موجب خلق و خویی خاص در انسان است.

با توجه به این قاعده مهم نتیجه این می شود که گر چه حیاء اولی انسان منشأ حجاب اوست، اما مداومت بر حجاب در مراودات و مناسبات هم به مرور صفت عفت و حیاء را تقویت می کند. از این رو کسی که به علت غفلت هایی دچار بی عفتی شده راه برایش مسدود نیست، که دوباره در خود ملکه عفت را بوجود آورد.

اما مطلب دوم این که همه افعال و اعمال انسان منشأ اخلاقی _ به معنای فطریات و خلق و خوی نفسانی _ ندارند، بلکه بعضی از آنها منشأ

عقلانی و مصلحت اندیشانه دارند. به این معنا که انسان گاه با اندیشه و تعقل خود به این نتیجه می رسد که برای وصول به فلان نتیجه خوب است عمل خاصی را تکرار کند. آن نتیجه می تواند رسیدن به یک هدف اخلاقی باشد _ همانطور که در مطلب اول عرض شد _ و یا یک تدبیر دنیایی یا اخروی و یا هر هدف دیگری. مثلا آنجا که برای آموزش دانش ریاضی به فرزندمان او را به نزد معلم ریاضی می بریم، این تصمیمی عقلانی برای رسیدن به هدفی است که به خودی خود از فضائل اخلاقی نیست.

در این دسته دوم از اعمال انسانی نمی توان گفت اگر یک شخص عملی نامناسب دارد، حتما از این است که فضیلتی اخلاقی در او نیست. مثلا درمثال بالا اگر کسی مسئله ریاضیش را خوب حل نکرد، نه به معنای این است که نفس ناپاکی دارد، بلکه به سبب آن است که آموزش درستی ندیده است.

با این دو مطلب برگردیم به فرمایش حضرتعالی.