حجاب شناسی (پرسمان حجاب) صفحه 626

جواب :

پاسخ : باسلام. حیا یکی از بهترین صفات انسانی و الهی است که هر کس آراسته به آن باشد از متانت و وقار و شخصیت والایی برخوردار است و جالب اینکه حیا گرچه برای زن و مرد زیبنده است اما آراستگی زنها به حیاء از دو جهت حائز اهمیت است یکی از این جهت که زنان با حیاء از شخصیت و متانت والایی برخوردارند و دیگر اینکه حیاء موجب مصونیت آنها از آفت ها و آسیب هایی است که گوهر وجود زن را نشانه می گیرد از این رو بسیار شایسته است که به تبیین آن پرداخته و حیاء پسندیده را از آنچه بظاهر حیاء نامیده می شود ولی پسندیده نیست متمایز کنیم و در پایان به عوامل دستیابی به این صفت زیبا بپردازیم.

معنای لغوی و اصطلاحی حیاء

حیاء در لغت یعنی شرم داشتن از ارتکاب به زشتیها و در اصطلاح حیا یک حالت روانی خاصی است که موجب متانت و وقار در رفتار و تمام حرکات و سکنات انسان می شود و در نتیجه هر چه این حالت در انسان قوی تر باشد رفتار آدمی سنجیده تر و شخصیت او وزین تر خواهد بود و از آنچه که موجب سبکی و منافی با آراستگی شخصیت است بیشتر اجتناب می کند.

حیاء در لسان روایات

حیاء در زبان روایات از جایگاه ویژه ای برخوردار است بگونه ای که حیاء را محصول ایمان و حتی عین ایمان و از آن یاد می شود و امام صادق(ع) می فرماید حیاء از ایمان است

و ایمان در بهشت است (پس هر کس که با حیاء باشد در بهشت است). و در جای دیگر فرمود: حیاء و ایمان در یک رشته اند و همدوش همدیگرند و چون یکی از آن دو رفت دیگری هم می رود. بنابراین حیاء محصول و ثمره ایمان است هر چه انسان از ایمان بیشتری برخوردار باشد حیاء بیشتر در رفتار او مشاهده می شود و از ارتکاب به کارهای زشت بیشتر احساس شرمندگی می کند و هر چه ایمان انسان ضعیف باشد گستاخی او برای انجام اعمال گناه آلود و آنچه منافی با وقار و متانت است بیشتر خواهد شد در روایت دیگری امام صادق(ع) فرمود کسی که حیاء ندارد دین ندارد. در این روایت امام(ع) حیاء را معادل دین قرار داده و این اهمیت حیاء و جایگاه رفیع آنرا در معارف دینی نشان می دهد.

اقسام حیاء

همانطور که برای چیزهای با ارزش مادی در بازار بدل درست می کنند و گاهی اوقات نیز افراد سود جو ممکن است افراد غیر وارد و بدون مهارت و تخصص را فریب دهند و مثلاً بجای طلا یا نقره بدل آنرا به آنها بفروشند در بازار معنویت نیز گاهی اوقات چیزهای بدلی را افراد به خاطر جهل و عدم آشنایی با معارف دینی بجای امور پسندیده ارزشمند تلقی می کنند از جمله این موارد همین ویژگی حیاء است از اینرو امامان معصوم و پیامبر گرامی برای جلوگیری از اینگونه اشتباهات معنای واقعی این واژه ها را برای ما بیان کرده اند: پیامبر گرامی فرموده اند: دو نوع حیاء داریم ؛ حیاء عقل و حیاء حُمق، حیاء عقل علم است و حیاء حمق نادانی است. حیائی که برخواسته

از عقل است در واقع همان حیاء پسندیده است که معادل ایمان و دین معرفی شده است انسان مؤمن با حیاء است ولی حیاء او مانع از سؤال کردن او نمی شود لذا هر کجا که چیزی را نمی داند با کمال متانت و جرأت می پرسد و جهل خود را تبدیل به علم می کند ولی افرادی هستند که یا مهارت های ارتباطی را نیاموخته اند و یا دارای اضطراب اجتماعی هستند از سؤال کردن خجالت می کشند و بعبارت دیگر کمرو هستند و همواره این کمرویی باعث می شود اوّلاً از توانائیهای خود بخوبی نتوانند استفاده کنند و ثانیا در آنجایی که چیزی را نمی دانند جرأت سؤال کردن نداشته باشند و در جهل باقی بمانند و این نوع حیاء امری ناپسند است و همان چیزی است که روان شناسان آنرا بعنوان یک اختلال ارتباطی تلقی می کنند وافراد خجول و کمرو را در واقع بیمارانی می پندارند که نیاز به درمان دارند و باید از طریق شیوه های روان درمانی کمرویی آنها که معمولاً ناشی از اضطراب می باشد درمان شود. اما گروه دیگری هستند که راه افراط را پیموده برای انجام هر عملی بدون تفکر و اندیشه اقدام می کنند و بقول معروف جرأت و تهور و گستاخی بیش از حدّ از خود نشان می دهند چنین افرادی نیز دچار مشکل اند و به فرموده قرآن با دست خودشان موجبات هلاکت خود را فراهم می کنند از این رو قرآن انسان را از انجام اعمال نسنجیده نهی می کند و بفرماید: و لا تلقوا بایدیکم الی التهلکه و احسنوا ان الله یحب المحسنین ؛ خودتان را با دستان به هلاکت نیندازید بلکه سنجیده و نیکو عمل کنید که