زن در تفسیر نمونه صفحه 306

«لَعَلَّکُم تَعقِلُون» (تا شما تعقّل کنید)، منظور این نیست که تنها اطّلاعاتی از نظام طبیعت در مغز خود جای دهید، زیرا علوم طبیعی اگر کانون دل وعواطف را تحت تأثیر قرار ندهد وهیچ گونه تأثیری در ایجاد محبّت ودوستی وآشنایی با آفریدگار جهان نداشته باشد، ارتباطی با مسائل توحیدی وخداشناسی نخواهد داشت.

وهمچنین است اطّلاعاتی که جنبه عملی دارد، در صورتی «تعقّل» به آنها گفته می شود که «عمل» هم داشته باشد. در تفسیر المیزان می خوانیم: تعقّل در زمینه ای استعمال می شود که به دنبال درک وفهم، انسان وارد مرحله عمل گردد وآیاتی مانند (وَقَالُوا لَوْ کُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا کُنَّا فِی أَصْحَابِ السَّعِیرِ) «دوزخیان می گویند: اگر گوش شنوا داشتیم وتعقّل می کردیم در صف اهل جهنّم نبودیم».(1)

یا آیه أَفَلَمْ یَسِیْرُوا فِی الاَْرْضِ فَتَکُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ یَعْقِلُونَ بِهَا: «آیا در زمین سیاحت نکردند تا دل هایی داشته باشند که با آن بفهمند»(2) شاهد این گفتار است.(3)

زیرا اگر مجرمان، روز قیامت آرزوی تعقّل در دنیا را می کنند منظور تعقّلی است که آمیخته با عمل باشد ویا اگر خدا می گوید مردم سیر وسیاحت کنند وبا نظر ومطالعه به اوضاع جهان چیزهایی بفهمند مقصود درک وفهمی است که به دنبال آن مسیر خود را عوض کرده وبه راه راست گام نهند.

به تعبیری دیگر، اگر فکر واندیشه ریشه دار باشد، ممکن نیست آثار آن در عمل ظاهر نشود، چگونه ممکن است انسانی به طور قطع اعتقاد به مسموم بودن غذایی داشته باشد وآن را بخورد؟

ویا عقیده قاطع به تأثیر دارویی برای درمان یک بیماری خطرناک داشته باشد واقدام به خوردن آن نکند؟

نکته: آیا این آیه نسخ شده است؟

بسیاری از مفسّران معتقدند که آیه آغاز این بخش با آیه 234 همین سوره که قبلاً

1- سوره ملک، آیه 10.
2- سوره حج، آیه 46.
3- المیزان، ج 2، ص 249، ذیل آیه مورد بحث.