زن در تفسیر نمونه صفحه 399

در حدود توانایی آنها باشد. جمله «لا یُکَلِّفُ اللّهُ نَفساً إلّا ما آتاها» که در ضمن آیات فوق آمده نیز اشاره به همین معناست.

ولی در بعضی از روایات می خوانیم که منظور از «ما آتاها»، «ما أعلَمَها» است، یعنی خداوند هر کس را به مقداری تکلیف می کند که به او اعلام کرده است؛ ازاین رو به این آیه در مباحث «اصل برائت» در علم اصول استدلال کرده اند که اگر انسان حکمی را نمی داند مسؤولیّتی در برابر آن ندارد.

ولی چون گاه عدم آگاهی سبب عدم توانایی می شود، ممکن است منظور جهلی باشد که سرچشمه عجز گردد. بنابراین، آیه می تواند مفهوم وسیعی داشته باشد که هم عدم قدرت راشامل شودوهم جهل راکه موجب عدم قدرت برانجام دادن کارمی گردد.

3. اهمّیّت نظام خانواده

دقّت وظرافتی که در بیان احکام زنان مطلّقه وحقوق آنها در آیات مورد بحث به کار رفته وحتّی بسیاری از ریزه کاری های این مسأله در آیات قرآن که در حقیقت قانون اساسی اسلام است بازگو شده، دلیل روشنی است به اهمّیّتی که اسلام برای نظام خانواده وحفظ حقوق زنان وفرزندان قائل است.

از طلاق تا آنجا که ممکن است جلوگیری می کند وریشه های آن را می خشکاند، امّا هرگاه کار به بن بست کشید وچاره ای جز طلاق وجدایی نبود اجازه نمی دهد حقوق فرزندان ویا زنان در این کشمکش پایمال شود، حتّی طرح جدایی را طوری می ریزد که امکان بازگشت غالباً وجود داشته باشد.

دستورهایی همچون امساک به معروف وجدایی به معروف ونیز عدم زیان وضرر وتضییق وسختگیری نسبت به زنان وهمچنین مشاوره شایسته برای روشن ساختن سرنوشت کودکان ومانند اینها که در آیات مورد بحث آمده، همگی گواه بر این معناست.

امّا متأسّفانه عدم آگاهی بسیاری از مسلمانان از این امور، یا عدم عمل به آن در عین آگاهی، سبب شده است که در هنگام جدایی وطلاق مشکلات زیادی برای خانواده ها وخصوصاً فرزندان به وجود آید واین نیست جز به خاطر اینکه مسلمانان از چشمه فیض بخش قرآن دور ماندند.