زن در تفسیر نمونه صفحه 617

شاید هنوز گروهی از مسلمانان مکّه که به عنوان مهاجر به مدینه آمده بودند بر «صفّه» (سکّوی مخصوصی که در کنار مسجد پیغمبر قرار داشت) شب را تا صبح می گذراندند وخانه وکاشانه ای در آن شهر نداشتند. در چنین شرایطی هرگز پیامبر صلی الله علیه و آله اجازه نخواهد داد زنانش چنان توقّعاتی داشته باشند.

از پاره ای از روایات استفاده می شود که حتّی بعضی از آنان خشونت سخن را با پیامبر صلی الله علیه و آله به آن حد رساندند که گفتند: لَعَلَّکَ تَظُنُّ اِن طَلَّقتَنا لا نَجِدُ زَوجاً مِن قَومِنا غَیرَکَ: «تو گمان می کنی که اگر ما را طلاق دهی همسری غیر از تو در میان قوم وقبیله خود نخواهیم یافت؟».(1)

اینجاست که پیامبر صلی الله علیه و آله به فرمان خدا مأمور می شود با قاطعیّت تمام با این مسأله برخورد کند وبرای همیشه وضع خود را با آنها روشن سازد.

به هر حال نخستین آیه از آیات فوق، پیامبر صلی الله علیه و آله را مخاطب ساخته می گوید: «ای پیامبر، به همسرانت بگو: اگر شما زندگی دنیا را می خواهید وطالب زینت آن هستید بیایید هدیه ای به شما دهم وشما را به طرز نیکویی رها کنم، بی آنکه خصومت ومشاجره ای در کار باشد» (یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لاَِزْوَاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیَوهَ الدُّنْیَا وَ زِینَتَهَا فَتَعَالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرَاحًا جَمِیلاً).

«اُمَتِّعکُنَّ» از مادّه «متعه» است و چنانکه در آیه 236 سوره بقره گفتیم، منظور از آن هدیه ای است که با شؤون زن متناسب باشد، و در اینجا مقصود این است که مقدار مناسبی بر مهر بیفزاید یا اگر مهری تعیین نشده است، هدیه شایسته ای به آنها بدهد به طوری که راضی شوند وجدایی در محیط دوستانه انجام پذیرد.

«سَراح» در اصل از مادّه «سرح» (بر وزن شرح) به معنی گیاه ودرختی است که برگ ومیوه دارد، و«سَرَحتُ الإبِل» یعنی شتر را رها کردم تا از گیاهان وبرگ درختان بهره گیرد، سپس به معنی وسیع تر یعنی رها کردن هر چیز وهر شخص اطلاق شده وگاه به عنوان کنایه از طلاق دادن نیز می آید. «تَسریحُ الشَّعر» به شانه زدن مو گفته می شود که در آن نیز معنای رهایی افتاده است.

منظور از «سَراح جمیل» در آیه مورد بحث، رها کردن زنان توأم با نیکی وخوبی وبدون نزاع وقهر است.