اسلام و کمک‌های مردمی صفحه 79

استفاده می‌کنند، از زباله بهترین کود می‌سازند، و از تفاله‌ها، وسائل مورد نیاز، و حتّی از فاضلابها پس از تصفیه کردن، آب قابل استفاده برای زراعت درست می‌کنند، چرا که احساس کرده‌اند موادّ موجود در طبیعت نامحدود نیست که به آسانی بتوان از آنها صرف نظر کرد، باید از همه به صورت (دورانی) بهره‌گیری نمود. آیا با این حال اسراف و تبذیر صحیح است؟

ج- آیا میانه‌روی در انفاق با ایثار تضاد دارد؟!

با در نظر گرفتن آیات فوق که دستور به «رعایت اعتدال در انفاق» می‌دهد، این سؤال پیش می‌آید که در سوره «دهر» و آیات دیگر قرآن و همچنین روایات، ستایش ایثارگران را می‌خوانیم که حتّی در نهایت سختی از خود می‌گیرند و به دیگران می‌دهند، این دو چگونه با هم سازگار است؟

دقّت در شأن نزول آیات فوق، و همچنین قرائن دیگر، پاسخ این سؤال را روشن می‌سازد و آن این که:

دستور به رعایت اعتدال در جایی است که بخشش فراوان سبب نابسامانیهای فوق‌العاده در زندگی خود انسان گردد، و به اصطلاح «ملوم و محسور» شود؛ و یا ایثار سبب ناراحتی و فشار بر فرزندان او گردد و نظام خانوادگی‌اش را به خطر افکند؛ ولی هرگاه هیچ‌یک از اینها تحقّق نیابد، مسلّماً ایثار کار بسیار خوبی است.

از این گذشته، رعایت اعتدال یک حکم عام است و ایثار یک حکم خاص که مربوط به موارد معیّنی است و این دو حکم با هم تضادّی ندارند.

(دقّت کنید).

18 بهترین مورد انفاق‌

لِلْفُقَرَآءِ الَّذِینَ أُحْصِرُواْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ لَایَسْتَطِیعُونَ ضَرْبًا فِی الْأَرْضِ یَحْسَبُهُمُ ا لْجَاهِلُ أَغْنِیَآءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسِیمَاهُمْ لَایَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا وَمَا تُنْفِقُواْ مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِیمٌ

(انفاق شما مخصوصاً باید) برای نیازمندانی باشد که در راه خدا محصور شده‌اند (و توجّه به آیین خدا آنها را از وطنهای خویش آواره ساخته و شرکت در میدان جهاد به آنها اجازه نمی‌دهد که برای تأمین هزینه زندگی دست به کاری زنند)، نمی‌توانند مسافرتی کنند (و سرمایه‌ای به دست آورند) و چنان هستند که از شدّت خویشتنداری، افراد بی‌اطّلاع آنها را غنی می‌پندارند، ولی آنها را از چهره‌هایشان می‌توانی بشناسی، آنها هرگز با اصرار چیزی از مردم نمی‌خواهند (این است ویژگیهای این افراد آبرومند) و هر چیز خوبی در راه خدا انفاق کنید خداوند از آن آگاه است.

«سوره بقره، آیه 273»