قاعده ضمان ید صفحه 127

ص:136

لکنّ الإنصاف: أنّ تلک التکلّفات لأجل مبنی غیر وجیه، فی غیر محلّها»(1).

اشکالات سخن امام خمینی رحمه الله

در مورد پاسخی که مرحوم امام قدس سره نسبت به اشکال های محقّق اصفهانی رحمه الله بیان کردند، مطالبی قابل ملاحظه است.

اوّل: این مطلب مورد قبول است که با وجود دلیل عقلی لازم است در ظاهر دلیل نقلی تصرف نماییم، لکن نمی توانیم بپذیریم که همین دلیل عقلی، توجیه روشنی را برای ظاهر دلیل نقلی بیان نماید، بلکه برای توجیه نیازمند قرینۀ دیگری هستیم و در این بحث حضرت امام قدس سره قرینۀ روشنی بر ضمان صوری ذکر نفرمودند؛

دوّم آن که اگر مبنای ایشان پذیرفته شود، در بسیاری از موارد، مسیر فتوا و نتیجه ای که فقها از روایات می گیرند، عوض می شود؛ در حالی که به نظر می رسد در چنین مواردی، لازم است که توجیهات به گونه ای باشند که در نزد عرف مورد قبول باشند و با تکلّفات بعیده و مطالبی که فقط اهل فقه و کسانی که با اصطلاحات علمی آن آشنا هستند، نمی توان دلیل نقلی مخالف با دلیل عقلی را حفظ کرد.

اشکال سوم اینکه واجب معلق در صورتی که امکان آن را بپذیریم، اما در مقام اثبات نیازمند به دلیل است و در این بحث دلیلی بر آن در مقام اثبات وجود ندارد.

اشکال چهارم که خود ایشان نیز متوجّه آن هستند، این است که توجیهات مرحوم امام قدس سره در صورتی معنا دارد و صحیح است که کودک بالغ شود؛