قاعده ضمان ید صفحه 142

ص:151

- کسی که ضمانت مبیع را پذیرفته - ضامن است.

اشکال: اگر کسی در اینجا اشکال کند که شخص ضامن، در صورت بقای عین مبیع نیز ضامن است و در نتیجه، اجتماع ضامن ها پیش می آید؛ پس، چرا در فرض بقای مبیع می گوئید که فقط بایع ضامن است؟

جواب: محقّق نائینی رحمه الله می گوید اگر چنین اشکالی مطرح شود، در پاسخ آن می گوئیم از نظر کبروی باید توجیه کنیم و بگوییم در اینجا در معنای ضمان نسبت به ضامن دوّم تصرّف می کنیم؛ بدین صورت که ضمان شخص دوّم به معنای ضمان شخص اوّل نیست؛ شخص اوّل عهده دار مال است که حتی در صورت تلف نیز باید عهده دار باشد، اما ضمان شخص دوّم به این نحو است که در فرض بقای عین مبیع ضامن باید بایع را الزام کند به این که مبیع را به مشتری رد کند(1).

مورد دومی که مرحوم میرزای نائینی برای اجتماع ضمان ها بیان می کند، باب عاریه مضمونه است؛ بدین صورت که علاوه بر آن که مستعیر خودش قبول ضمان می کند، شخص دیگری نیز می آید و ضمانت مال را بر عهده می گیرد. در اینجا از یک طرف، شرط ضمان شده است و مستعیر بالفعل ضامن است؛ واز دیگر سو، شخص ثالثی نیز پیدا شده و آن مال را ضمانت کرده است؛ پس، اجتماع دو ضامن در مال واحد تحقّق یافته است.

مورد سوم نیز در باب غصب و مقبوض به عقد فاسد است. محقّق نائینی رحمه الله در توجیه مورد دوّم و سوم می گوید: ضمان شخص دوّم در عرض ضمان شخص اوّل نیست و بلکه در فرض تلف مال است؛ تا زمانی که عین مال باقی است، بر مستعیر واجب و لازم است که مال را به معیر بازگرداند، و فقط در