قاعده ضمان ید صفحه 24

ص:33

1- (1) . ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج 4، ص 73.
2- (2) . همان، صص 78 و 79.
3- (3) . محمّد بن جریر الطبری، تاریخ الاُمم والملوک، ج 4، ص 176.
4- (4) . ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج 4، ص 95.
5- (5) . علاءالدین علی بن عثمان الماردینی الشهیر بابن الترکمانی، الجوهر النقی، فی ذیل السنن الکبری للبیهقی، ج 6، ص 90.
6- (6) . «عدّه الذهبی من المدلّسین فی منظومته فیهم، وفی «التهذیب» عدد غیر قلیل ذکر الأئمّه أنّه لم یسمع منهم، وقال العلائی: أحد المشهورین بالتدلیس»؛ ر. ک: بشّار عوّاد معروف وشعیب الأرنؤوط، تحریر تقریب التهذیب، ج 3، ص 178.

نتیجه آن که حدیث «علی الید» از نظر سند، عند الفریقین - هم نزد امامیّه و هم نزد اهل سنّت - صحیح نبوده و همه نسبت به ضعف آن اتّفاق نظر دارند.

بررسی جبران ضعف سند به وسیله شهرت

با این حال، برخی از بزرگان مثل محقّق بجنوردی رحمه الله شهرت این روایت را چه از نظر نقلی و چه از نظر استنادی، جبران کننده ضعفش دانسته اند، و می گویند:

در باب حدیث، احتیاجی به وثاقت راوی نیست و همین مقدار که حدیث موثوق الصدور باشد، کفایت می کند؛ در اینجا نیز، که هم، علمای خاصّه و هم، علمای عامّه، متن حدیث را تلقّی به قبول کرده و بر طبق آن فتوا داده، و آن را در کتاب های فقهی به عنوان ارسال مسلّمات ذکر کرده اند، ضعف سند جبران می شود و به صدور آن اطمینان پیدا می شود.

محقّق بجنوردی رحمه الله در این باره می نویسد:

«فالبحث عن سنده وأنّه صحیح أو ضعیف لا وجه له؛ لأنّه بعد هذا الاشتهار بین الفقهاء وقبولهم له والعمل به فیکون موثوق الصدور، الّذی هو موضوع الحجّیه، بل لا یبعد أن یکون من مقطوع الصدور؛ وعلی کلّ حال، لا کلام فی حجّیته»(1).

بیان ایشان مبتنی بر آن است که در بحث حجّیت خبر واحد، این مبنا را اتخاذ کنیم که در اعتبار یک روایت، اطمینان به صدور آن کفایت می کند؛ هر چند راوی آن ضعیف باشد. لیکن با قطع نظر از این مبنا، در صورتی که فردی، عدالت و یا توثیق راوی را در روایت لازم بداند، آیا از راه عمل مشهور می توان گفت که ضعف سند جبران شده، و سند روایت همانند صحیح می شود؟ از این رو، لازم است که وجود شهرت جابر ضعف سند در مورد این