قاعده ضمان ید صفحه 35

ص:44

بخش اوّل: بررسی مفاد ترکیبی حدیث «علی الید»

فصل اوّل: نظریّات موجود در مفاد روایت

اشاره

پس از روشن شدن این که حدیث «علی الید» در مقام انشاء و جعل حکم است، باید دید آیا روایت، در مقام بیان حکم تکلیفی است و یا آن که مفاد روایت، جعل حکم وضعی است؟

در مورد این که حدیث «علی الید» دلالت بر حکم تکلیفی می کند و یا وضعی، شش نظریّه وجود دارد:

1) برخی از فقها، از جمله مرحوم شیخ طوسی رحمه الله قائل اند روایت فقط بر حکم تکلیفی «وجوب الردّ» دلالت دارد. مطابق این نظر، روایت دلالتی نسبت به «بعد التلف» نداشته و فقط حکم ضمان را در صورت بقای عین مال بیان می کند.

2) عدّه ای دیگر از بزرگان، هم چون ملّاأحمد نراقی(1) و محقّق ایروانی(2) رحمهما الله