احکام حقوقی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 14

«اَنْ آتــــاهُ اللّــــــهُ المُلْـــــكَ!» (258 / بقــره)

«وَ اتَيْنـــاهُــمْ مُلْكــــا عَظيمــــا.» (54 / نساء)(1)

مالكيت و حكومت (31)

خدادادي بودن حكومت، و حكومت‌هاي حق و باطل

«تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشـاءُ،» (26 / آل‌عمران) كلمه «مُلك» بدان جهت كه در اين آيه، مطلق آمده (و نفرموده ملك حق را به هركس بخواهي مي‌دهي،) شامل ملك حق و ملك باطل هر دو مي‌شود، و خلاصه مي‌فهماند مالكيت آن كس كه در ملكش عدالت مي‌كند، و هم مالكيت كسي كه در ملكش جور و ستم روا مي‌دارد، هر دو از خدا است، براي اين كه مُلك خودش في نفسه موهبتي از مواهب خدا است، نعمتــي اســت كــه مي‌تــوانــد منشــأ آثــار خيري در مجتمع انساني باشد، و به

(32) احكام حقوقي

همين جهت است كه مي‌بينيم خــداي تعــالي عــلاقه و دوســت داشتن مُلــك را فطري و جبلــي انســان‌ها كرده است.

پس حكومت حتي آن كه در دست غير اهلش افتاده بدان جهت كه مُلك است، مذموم نيست، آنچه مذموم است يا به دست گرفتن نااهل است، مثل مُلكي كه شخص ظالم و غاصب از ديگري غصب كرده، و يا خود آن هم مذموم نيست، بلكه سيرت و باطن خبيث او مذموم است، چون او مي‌توانست براي خود سيرتي نيكو درست كند، كه البته برگشت اين نيز به همان وجه اول است.

و به بياني ديگر مي‌گوئيم: مُلك و حكومت نسبت به كسي كه اهليت آن را دارد نعمت است، و اين نعمت را خداي سبحان در اختيار او نهاده، و نسبت به آن كه اهليت نـدارد نقمـت و بـدبختـي است، و ايـن نقمـت و عـذاب را خـدا به گردن او انداخته، پس