احکام حقوقی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 83

كلمه «ضَرْب» به معنــاي سيــر در زمين و مسافرت است و اگر ضرب را مقيد كرده به قيــد سبيــل‌اللّه بــراي ايــن بــود كه بفهمـانــد منظــور از ايــن سفــر خارج شدن از خـانـه به منظور جهـاد است.

و كلمه «تَبَيُّن» به معناي تميز دادن، و منظور از آن تميز دادن مؤمن از كافر است به

(208) احكام حقوقي

قرينه اين كه مي‌فــرمـايـد: و بـه كســاني كــه در بـرابـر شمــا القاي سلام مي‌كنند نگــوئيــد: تــو مـؤمـن نيستي.

و مــراد از «اِلْقاي سَـلام» همـان تحيـت سـلام اسـت كـه تحيـت اهــل ايمـان اسـت.

و مراد از اين كه فرمود: «به او مگوئيد تو مؤمن نيستي!» براي جلوگيري از بهانه‌گيري افراد بهانه‌جو در جنگيدن و گرفتن غنيمت است. مي‌فرمايد: چنين هدف پست و مادي را مجوز جنگيدن با آنان نسازيد زيرا: «عِنْدَ اللّهِ مَغانِمُ كَثيرَةٌ ـ نزد خدا مغانم بسيار هست!»

«كَذلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوآا...،» يعني شما قبل از اين كه ايمان بياوريد همين وضع را داشتيد، يعني همه در پي به دست آوردن عرض و متاع حيات دنيا بوديد، ولي خداي تعالي بر شما منت نهاد، ايماني به شما داد كه آن ايمان شما را از آن هدف پست منصرف نموده، متوجه به سوي خدا و مغانم بسياري كه نزد او است كرد،

قتل‌عمدوضرورت‌تشخيص مؤمن‌وكافردرامر جهادي (209)

حال كه خدا چنين منتي بر شما نهاده، وقتي با جمعيتي روبرو مي‌شويد كه وضعشان برايتان روشن نيست كه آيا دوستند يا دشمنند؟ مي‌خواهند با شما بجنگند و يا سر جنگ ندارند؟ مسلمانند و يا كافرند؟ تحقيق كنيد، تا بي‌گدار به آب نزده باشيد و اگر تبين را تكــرار كـرد، بـراي ايـن بـود كه حكـم را تـأييد كــرده بـاشــد.

اين آيه شريفه گذشته از اين كه در مقام نصيحت و موعظه است، مشتمل بر نوعي توبيخ و سرزنش نيز هست، ولي تصريح ندارد به اين كه آن قتلي كه علي‌الظاهر واقع شده، قتل عمد و آن هم قتل مؤمن بوده، و بنابراين از ظاهر آيه برمي‌آيد كه قتل خطائي بوده كه به وسيله بعضي از مؤمنين صورت گرفته، و او كسي از مشركين را كشته، به خيال اين كه مشرك است و اگر القاي سلام كرده از ترس بوده، و حال آن كه اين‌طور نبوده و او به راستي مسلمان شده و يا مي‌خواسته مسلمان شود.