زندان و تبعید در اسلام صفحه 107

گفتار دهم: حق آزادی از زندان

آزادی از زندان در چهار مورد متصور است:

الف) موردی که شرعا حبس، محدود به زمان معینی باشد؛ مانند متهم به قتل و سرقت- بنابر قول مالک-، آن‌جا که اعسار بدهکار ثابت شود و محاربی که قتل و جرح انجام نداده است- بنابر فرض تفسیر «نفی» در آیه به «حبس»؛ و مدت زندانی تمام‌شده باشد. «1»

ب) مواردی که حبس از باب تعزیر باشد. امام می‌تواند این زندانیان را مورد عفو قرار دهد. «2»

ج) اگر زندانی توبه کند و کار خود را اصلاح کند یا امام مصلحتی در وی ببیند او را آزاد می‌کند؛ گرچه محکوم به زندان ابد باشد؛ چنان‌که شیخ مفید، «3» سید مرتضی، «4» دیلمی، «5» ابن زهره، «6» فاضل هندی «7» و صاحب جواهر «8» تصریح کرده‌اند.

د) اگر زندان، حدّ باشد، در صورتی که جرم به اقرار ثابت شده باشد

______________________________
(1)- موارد السجن، ص 547.
(2)- شرائع الاسلام، ج 4، ص 147؛ مسالک الأفهام، ج 14، ص 326؛ المبسوط، ج 8، ص 66.
(3)- الانتصار، ص 63.
(4)- المقنعة، ص 802.
(5)- الغنیة، ص 433.
(6)- المراسم، ص 259.
(7)- جواهر الکلام، ج 41، ص 533؛ مناهج المتّقین، ص 502.
(8)- کشف اللثام، ج 2، ص 249.