کتابخانه بالقرآن

بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 13

صفحه 13

عبارت چیست، احتمالات متعدّدی را ذکر کرده و همه را مورد نقد قرار می دهند و در نهایت کلام تفتازانی را نمی پذیرند.(1)

تفتازانی در تفسیر کلام صاحب تلخیص(2) که در تعریف

1- امام خمینی، سید روح الله الموسوی، المکاسب المحرمه، ج 2، ص51: کلام التفتازانی فی المقام و ما فیه من المناقشه: ثمّ إنّ التفتازانی فسّر قول صاحب التلخیص: «صدق الخبر مطابقته للواقع» بمطابقه حکمه. فلا یخلو مراده منه عن أن یکون إمّا الحکم النفسانی و الإدراک بأنّ هذا ذاک أو غیره، أو الإدراک بوقوع النسبه أو لا وقوعها. کما یؤیّده قوله بعد ذلک فی مقام الجواب عن الإشکال بأنّ القضیّه المشکوک فیها لیست متّصفه بصدق و لا کذب لعدم الحکم فیها: «إنّ الحکم بمعنی إدراک وقوع النسبه أو لا وقوعها، و حکم الذهن بشی ء من النفی و الإثبات و إن لم یتحقّق لکن إذا تلفّظ بالجمله الخبریّه مع الشکّ، بل مع القطع بالخلاف، فکلامه خبر لا محاله». انتهی ملخّصا. فیکون حاصل مراده أنّ إدراک النفس و حکمها بأنّ هذا ذاک، أو إدراکه بوقوع النسبه أو لا وقوعها متّصف بالکذب أوّلا و بالذات، و لأجله یتّصف الخبر به. و فیه ما لا یخفی، فإنّ لازمه أنّ المخبر بقوله: «السماء تحتنا» مع اعتقاده بأنّها فوقنا لا یکون صادقا و لا کاذبا، و لا مقالته صدقا و لا کذبا، لأنّ اعتقاده و إدراکه موافق للواقع، و إخباره مخالف له و لاعتقاده، فلا یکون إخباره صادقا لمخالفته لهما، و لا کاذبا لأنّ موصوفیّه الکلام بالکذب علی هذا المبنی یکون ثانیا و بواسطه الإدراک النفسانی المخالف للواقع، و لیس الأمر کذلک هاهنا، فتدبّر. أو کان مراده من الحکم إیقاع المتکلّم و جعله الخبر للمبتدإ. و فیه أنّ هذا فعل المتکلّم و لیس له محکی یطابقه أو لا یطابقه ... .
2- تفتازانی دو شرح بر تلخیص المفتاح خطیب قزوینی نوشته که یکی مطوّل و دیگری مختصر المعانی است. تلخیص المفتاح هم تلخیص کتاب مفتاح العلوم سکاکی می باشد.