بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 134

خطاب به اصحاب رسول گرامی اسلام - صلی الله علیه و آله و سلم - است که وعده دادند آن حضرت را یاری کنند و با اوامرش مخالفت نکرده و عهد و پیمان خود را درباره ی امیرالمؤمنین - علیه السلام - نقض نکنند. پس [چون] خداوند متعال می دانست که به قولشان وفا نمی کنند، فرمود: (لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّه)، و خداوند متعال به سبب اقرارشان آن ها را مؤمن نامیده، هرچند صادق نبودند.

إن قلت: تطبیق آیه ی شریفه بر وعد در روایات مبارکه، از باب مصداق است و منافاتی ندارد که در جامعِ بین ذمّ خلف وعد و معنای دوم (ذمّ قول به غیر عمل) استعمال شده باشد.

قلت: بین این دو معنا جامع عرفی وجود ندارد؛ زیرا در مورد تقبیح خلف وعد، آیه ی شریفه به این معناست که یا وعده ندهید یا اگر وعده می دهید وفا کنید. پس در این صورت اجبار به عمل، بعد از قول و از ناحیه ی قول پدید می آید، در حالی که در مورد تقبیح عمل نکردن به وظایفی که به دیگران سفارش می کنیم، این اجبار به عمل از غیر ناحیه ی قول است؛ یعنی این طور نیست که فقط چون به دیگران گفتیم پس باید خودمان هم عمل کنیم، بلکه چه به دیگران بگوییم و چه نگوییم، خودمان باید عمل کنیم.

علاوه آن که در آیه ی شریفه، توبیخ مستقیماً روی قول رفته و قولی را که مستتبع عمل نباشد مذمت کرده است، در حالی که