بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 135

صفحه 135

طبق معنای دوم، گفتن هیچ مذمتی ندارد و چه بسا از باب امر به معروف و نهی از منکر واجب هم باشد، هرچند خود عامل نباشد. و در حقیقت باید می فرمود: «لم لاتفعلون ما تقولون»؛ یعنی سزاوار است کسی که دیگران را سفارش می کند، خودش در رتبه ی قبل عامل باشد، امّا اگر عمل نکرد گفتنش مانعی ندارد. حتّی در روایتی هم که می فرماید: «کُونُوا دُعَاهً لِلنَّاسِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِکُم»(1) جنبه ی اثباتی را بیان می فرماید و نهی از گفتن نمی کند، در حالی که در آیه ی شریفه گفتن را توبیخ می کند.

بنابراین به نظر می رسد این که جناب سید خویی(2) - قدس سره - فرموده


1- وسائل الشیعه، ج1، أبواب مقدمه العبادات، باب16، ح2، ص76 و الکافی، ج2، ص78: وَ عَنْهُ [مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَجَّالِ عَنِ الْعَلَاءِ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ- علیه السلام -: کُونُوا دُعَاهً لِلنَّاسِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِکُمْ لِیَرَوْا مِنْکُمُ الْوَرَعَ وَ الِاجْتِهَادَ وَ الصَّلَاهَ وَ الْخَیْرَ فَإِنَّ ذَلِکَ دَاعِیَهٌ.
2- مصباح الفقاهه (المکاسب)، ج 1، ص393: و قد یستدل علی الحرمه أیضا بقوله تعالی: (لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ). حیث قیل: (کبر أن تعدوا من أنفسکم ما لا تفون به مقتا عند اللّه) ... . و فیه ان الآیه أجنبیه عن حرمه مخالفه الوعد فإنها راجعه إلی ذم القول بغیر العمل و علیه فموردها أحد الأمرین علی سبیل مانعه الخلو: الأول: ان یتکلم الإنسان بالأقاویل الکاذبه بأن یخبر عن أشیاء مع علمه بکذبها و عدم موافقتها للواقع و نفس الأمر، فإن هذا حرام بضروره الإسلام. الثانی: موارد الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: بأن یأمر الناس بالمعروف، و یترکه هو، و ینهاهم عن المنکر و یرتکبه، و هذا هو الظاهر من الآیه، و من الطبرسی فی تفسیرها. و علیه فشأن الآیه شأن قوله تعالی: (أَ تَأْمُرُونَ النّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُمْ). و هذا أیضا حرام بالضروره بل هو أقوی من الأمر بالمنکر و النهی عن المعروف بالقول، لکونه ترویجا للباطل بالعمل، و من البدیهی أن تأثیره فی الترویج أقوی من تأثیر القول فیه و اما الوعید فمن حیث القاعده یجری فیه ما جری فی الوعد إنشاء و إخبارا، و اما من حیث الروایات فلا تشمله الأحادیث المتقدمه فی الحاشیه الظاهره فی الوجوب، بداهه انه لا یجب الوفاء بالوعید قطعا، بل قد یحرم ذلک فی بعض الموارد جزما.
کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه