بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 150

پس اگر تصمیمش عوض شود و بیاید کشف می شود خبرش راست بوده، ولی چون موقع گفتن این جمله در اعتقاد خودش دروغ بوده، پس تجرّی کرده است.

و اگر عکس آن باشد، یعنی فردا نیاید، کشف می شود خبرش دروغ بوده است، هرچند موقع گفتن این خبر عزم بر آمدن داشته ولی بعداً مانعی برای رفتن رخ داده است که در این صورت دروغ بر آن صادق است، گرچه مرتکب معصیت نشده است.

3. انشاء وعدی که تحقّق مُنشَأ در آینده است؛ مثلاً در همان مثال قبلی به نحو انشاء می گوید: من فردا به خانه ی شما خواهم آمد. این در حقیقت به این صورت است که الآن بر خود الزام می کند که فردا به منزل ما بیاید و با نفس گفتن این جمله، آن الزام و وعد محقّق شده و دیگر متّصف به صدق و کذب نمی شود؛ چون واقعیتی وراء این کلام نیست تا با آن تطابق یا عدم تطابق داشته باشد، هرچند زمان تحقّق مُنشأ در آینده است.

بنابراین در این صورت حتّی اگر واقعاً عزم بر آمدن هم نداشته باشد باز متّصف به کذب نمی شود، گرچه ممکن است فریب دادن بر آن صادق باشد. و به طریق أولی اگر کسی بگوید من به شما وعده می دهم فردا به منزلتان می آیم، این فقط انشاء است و إخبار نمی باشد و در نتیجه حتّی اگر تخلّف کند متّصف به کذب خبر نمی شود.