بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 19

وقتی گفته می شود «زیدٌ اسدٌ»، اسد در همان معنای موضوعٌ له خود استعمال شده ولی متکلّم ادّعاء می کند که زید مصداقی از ماهیت اسد است. بنابراین اگر این ادّعاء از باب انشاء باشد و هدفش بالا بردن زید باشد، این کلام متّصف به صدق و کذب نمی شود، ولی اگر از باب إخبار باشد در صورتی که زید فی الواقع این قدر شجاعت داشته باشد، می تواند متّصف به صدق شود و إلا کذب است.

امّا باید توجّه داشت که اگر لوازم مخبرٌعنهِ یک خبری غیر مطابق با واقع بود، به خاطر آن نمی توان کلام را متّصف به کذب کرد و إلا در بعضی موارد باید ملتزم باشیم إلی ما لانهایه دروغ گفته است، در حالی که این بدیهی البطلان است؛ مثلاً اگر کسی در روز شنبه بگوید امروز جمعه است، لازمه اش آن است که فردا شنبه باشد و پس فردا یک شنبه و روز بعد دوشنبه و هکذا ... هم چنین لازمه اش آن است که دیروز پنج شنبه، پریروز چهارشنبه، و ... باشد. پس اگر به خاطر لوازم مخبرٌعنه متّصف به کذب شود بی نهایت دروغ گفته، در حالی که این درست نیست.

بنابراین اگر لوازم مخبرٌعنه خلاف واقع هم باشد، به اعتبار آن، کلام متّصف به کذب نمی شود و معیار در صدق و کذب،