بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 22

همان حرف مشهور را توضیح می دهد؛ نه این که نظر جدیدی را خواسته باشد إبداع کند. از عبارت تفتازانی در مختصر و مطّول(1) چنین ادّعایی به دست نمی آید، بلکه توضیح کلام مشهور است. به نظر ما هم مراد مشهور، همان کلام تفتازانی است، چنا ن که با مراجعه به کتب دیگر حتّی کتب فلسفی و منطقی به دست می آید که عنایتشان روی حکم است.

بنابراین باید بگوییم وجوه و احتمالات پنج گانه ای که مرحوم امام در تفسیر قول تفتازانی دارند، در حقیقت مربوط به قول مشهور است.

در مورد این احتمالات پنج گانه، احتمال اوّل قدر متیقّن است و به نظر ما هم مراد تفتازانی همان احتمال اوّل است، کما این که خود مرحوم امام هم فرمودند اظهر است. مرحوم امام در احتمال اوّل می فرماید: مطابقه حکمه «أیْ الحکم النفسانی و الادراک بأنّ هذا ذاک أو غیره»(2)؛ یعنی تصدیق ذهنی و إدراک