بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 29

بالعرض. بله، اگر کسی مدّعی شود که قضیه ی معقوله حیثیت تعلیلیه برای انطباق صدق و کذب بر قضیه ی ملفوظه است، مانعی ندارد؛ چراکه ما فقط می خواهیم بگوییم خبر حقیقتاً متّصف به صدق و کذب می شود.

3. مرحوم امام - قدس سره - در مورد خطا و اشتباه فرمودند: کذب به معنای مصدری تأدّباً به کار برده نمی شود؛ مثلاً اگر فقیهی [با رعایت ضوابط] رساله ای بنویسد که پر از احکام اشتباه باشد، گفته نمی شود: «کَذِب علی الله یا کَذِبَ (بقول مطلق) فی رسالته» امّا به نحو اسم مصدری گفته می شود که این مطالب کذب است.

مرحوم امام نکته ی اطلاق نکردن کذب به نحو مصدری را تأدّب ذکر می کنند، ولی به نظر می رسد نکته اش این باشد که کلمه ی «کَذِب» اگر به صورت مطلق بیان شود، منصرف به کذب عمدی است (البته نه به این معنا که تعمّد در معنای کذب نهفته باشد). بنابراین چون مُخطئ تعمدّی نداشته، برای تحرّز از اتهام به کذب عمدی، در عرف گفته نمی شود: «کَذِبَ فلانٌ فی رسالته» بلکه گفته می شود: «أخطأ و أشتبه علیه الأمر و سَهی ...» یا گفته می شود: «مطالبه کذبٌ»؛ زیرا در اسم مصدر این انصراف وجود ندارد. بله، اگر به سهو بودن تصریح شود، در این صورت اگر «کَذِبَ»» به نحو مصدری هم به کار برده شود مانعی ندارد؛ مثلاً گفته شود «فلانٌ کذب سهواً فی رسالته».