کتابخانه بالقرآن

بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 31

صفحه 31

لاعتقاد المخبر و إن لم یکن مطابقاً للواقع»(1) و در تعریف کذب می گوید: «هو الخبر غیر المطابق لاعتقاد المخبر و إن کان مطابقاً للواقع». مثلاً اگر کسی بگوید «السماء تحتنا» و به آن معتقد باشد، کلامش صدق است و اگر بگوید «السماء فوقنا» و معتقد به آن نباشد، کلامش کذب است. نظّام برای اثبات ادّعای خود به آیه ی اوّل سوره ی مبارکه ی منافقون تمسّک کرده که می فرماید:

1- مختصر المعانی، ج1، ص24: و قیل صدق الخبر (مطابقته لاعتقاد المخبر و لو کان) ذلک الاعتقاد (خطاء) غیر مطابق للواقع (و) کذب الخبر (عدمها) أی عدم مطابقته لا عتقاد المخبر و لو کان خطاء، فقول القائل السماء تحتنا معتقدا ذلک صدق، و قوله السماء فوقنا غیر معتقد کذب، و المراد بالاعتقاد الحکم الذهنی الجازم أو الراجع، فیعم العلم و الظن. و هذا یشکل بخبر الشاک لعدم الاعتقاد فیه فیلزم الواسطه و لا یتحقّق الانحصار، اللهم الا ان یقال انه کاذب لانه إذا انتفی الاعتقاد صدق عدم مطابقه الاعتقاد و الکلام فی ان المشکوک خبر او لیس بخبر مذکور فی الشرح فلیطالع ثمه (بدلیل) قوله تعالی (إذا جاءک المنافقون قالوا نشهد انک لرسول الله و الله یشهد (ان المنافقین لکاذبون)) فانه تعالی جعلهم کاذبین فی قولهم انک لرسول الله لعدم مطابقته لاعتقادهم و ان کان مطابقا للواقع.