بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 317

نیست تا حالت سابقه ی متیقّن را استصحاب کنیم، و اثبات وصف صادقاً برای إخبار، با استصحاب عدم قیام نیز واضح است که مثبت است؛ زیرا ثبوت وصف صدق برای إخبار از عدم قیام زید، به حکم عقل است نه به حکم شرع.

توضیح ذلک

موضوع حکم حرمت و حلّیت، صدق و کذب است و صدق و کذب وصف خبر است نه واقع، در حالی که ما با استصحاب عدم قیام زید در حقیقت واقع را استصحاب می کنیم؛ نه خبر. بله، اثر عقلی استصحاب واقع آن است که إخبار از آن صدق خواهد بود. بنابراین چون استصحاب عدم قیام زید فی الواقع نه اثر شرعی دارد و نه موضوع اثر شرعی است، پس نمی تواند جاری باشد.

إن قلت: حکم دیگری علاوه بر «الصدق حلالٌ» و «الکذب حرامٌ» وجود دارد که می توان موضوع آن را بدون این که مبتلا به اصل مثبت باشد استصحاب کرد و آن این است: «الواقع یجوز الإخبار عنه» و از آن جایی که واقع در سابق به نحو عدم قیام زید بود و الآن شک می کنیم تغییر پیدا کرده یا نه، همان را استصحاب می کنیم و می گوییم: واقع الآن هم به نحو عدم قیام زید است.

بنابراین موضوع «الواقع یجوز الإخبار عنه» با استصحاب درست می شود و می توانیم إخبار از عدم قیام زید کنیم.