بررسی گسترده ی فقهی: معونه الظالمین، الولایه من قِبَل الجائر و جوائز السلطان صفحه 469

صور چهارگانه ی اشتمال بر حرام به نحو حصول شرکت

1. مقدار حرام و مالک آن، هر دو معلوم است؛ مثلاً می دانیم یک دهم از یک تن گندمی که جائر داده غصبی است و صاحبش هم زید است. این جا معلوم است قاعده ی مال مشترک، بین زید و آخذ جاری می شود به این صورت که هیچ کدام بدون إذن دیگری حقّ تصرّف ندارد و هر یک از دیگری می تواند طلب قسمت کند.

2. هم مقدارِ حرام و هم مالک، هر دو مجهول است؛ مثلاً در یک تن گندمی که جائر داده، معلوم نیست چه مقدارش غصبی است و صاحبش هم مجهول است.

این صورت در کتاب خمس مورد بحث قرا گرفته و مشهور گفته اند اگر آخذ تخمیس کند، می تواند در بقیه تصرف کند و حلال است. برای تفصیل مباحث آن باید به کتاب خمس رجوع شود.(1)

3. مقدار حرام، معلوم ولی مالک آن مجهول است. شیخ … قدس سره … می فرماید حکم این شق، از مباحث مجهول المالک در صورت سوم که به تفصیل گذشت معلوم می شود و طبق مبنایی که ما مشی کردیم، آخذ باید فحص از مالک کند و بعد از یأس از ظفر به مالک، آن مقدار را صدقه بدهد.

4. مالک معلوم ولی مقدارش مجهول است؛ مثلاً می دانیم در میان یک تن گندم