بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 112

تَرْجُو أَنْ یُصْلِحَ اللَّهُ بِهِ أَمْرَهُمْ وَ إِنْ سَأَلُوا مَعُونَهً عَلَی إِصْلَاحِ مَا یَقْدِرُونَ عَلَیْهِ بِأَمْوَالِهِمْ فَاکْفِهِمْ مَئُونَتَهُ فَإِنَّ فِی عَاقِبَهِ کِفَایَتِکَ إِیَّاهُمْ صَلَاحاً.

و اگر مردم از سنگینی خراج یا علّتی از قبیل بی آبی [و خشکسالی] یا غرق شدن زمین در آب یا تشنگی یا آفت زدگی به تو شکایت کردند، باید تا آن جا که امید داری خداوند کارشان را بهبود بخشد، به آنان تخفیف دهی و اگر از تو کمکی خواستند برای بهسازی آن چه با هزینه ی خود توان انجام آن را دارند به آن ها کمک کن؛ چراکه این کمک تو، موجب بهبودی است.

فَلَا یَثْقُلَنَّ عَلَیْکَ شَیْ ءٌ خَفَّفْتَ بِهِ عَنْهُمُ الْمَئُونَاتِ فَإِنَّهُ ذُخْرٌ یَعُودُونَ بِهِ عَلَیْکَ لِعِمَارَهِ بِلَادِکَ وَ تَزْیِینِ وِلَایَتِکَ مَعَ اقْتِنَائِکَ مَوَدَّتَهُمْ وَ حُسْنَ نِیَّاتِهِمْ وَ اسْتَفَاضَهِ الْخَیْرِ وَ مَا یُسَهِّلُ اللَّهُ بِهِ مِنْ جَلْبِهِمْ فَإِنَّ الْخَرَاجَ لَا یُسْتَخْرَجُ بِالْکَدِّ وَ الْإِتْعَابِ مَعَ أَنَّهَا عَقْدٌ تُعْتَمَدُ عَلَیْهَا إِنْ حَدَثَ حَدَثٌ کُنْتَ عَلَیْهِمْ مُعْتَمِداً لِفَضْلِ قُوَّتِهِمْ بِمَا ذَخَرْتَ عَنْهُمْ مِنَ الْجَمَامِ وَ الثِّقَهِ مِنْهُمْ بِمَا عَوَّدْتَهُمْ مِنْ عَدْلِکَ وَ رِفْقِکَ وَ مَعْرِفَتِهِمْ بِعُذْرِکَ فِیمَا حَدَثَ مِنَ الْأَمْرِ الَّذِی اتَّکَلْتَ بِهِ عَلَیْهِمْ فَاحْتَمَلُوهُ بِطِیبِ أَنْفُسِهِمْ.

پس مبادا مقدار تخفیفی که در مؤونه ی آن ها داده ای بر تو گران آید؛ چراکه این تخفیف ذخیره ای است که دیگر بار به صورت آبادانی سرزمین و آراستگی محلّ ولایتت به تو باز می گردانند. علاوه آن که مودّت، حسن نیّت، خیر رسانی و آن چه خدا با آن جلب شان را آسان می کند را به دست آورده ای. پس خراج، با سخت گیری و رنج دادن به دست نمی آید با این که آن قراردادی است که به آن تکیه می شود و اگر پیشامدی رخ داد، می توانی به آنان تکیه کنی به برکت قوّتی که تو برای آنان از آسایش ذخیره کرده ای و اعتمادی که به آنان در سایه ی عدالت و مدارایت به آن عادتشان