بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 114

حکم خراج مأخوذ از سلطان در صورت فقدان قید کیفی

اشاره

مرحوم شیخ(قدس سره) می فرماید: اگر مقدار خراجی که سلطان جائر برای اهل خراج می بندد به ضرر آنان باشد _ مانند خراجی که در بعضی از بلاد ما از بعض زارعان أخذ می شود به حدّی که زارعان حاضر نیستند زراعت کنند، ولی او را مجبور به زراعت می کنند _ در این که آیا أخذ کلّ آن خراج یا مقدار زائد آن از سلطان جائر حرام است یا خیر، دو وجه وجود دارد. (1)

بعضی تصریح کرده اند گرچه ظاهر کلمات اصحاب آن است که مطلقاً أخذ خراج از سلطان برای شیعه جایز است، ولی بعید نیست اگر سلطان جائر قید کیفی را مراعات نکرد و بیش از آن مقداری که امام عادل قرارداد می بست، قرارداد بست و به آنان تحمیل کرد، أخذ آن مقدار زیاده از سلطان جایز نباشد.

تفصیل مرحوم شیخ(قدس سره)

مرحوم شیخ(قدس سره) خودشان وارد میدان تحقیق می شوند و می فرمایند: اگر مستعمِل ارض با اختیار و رضایت خود با سلطان به توافق رسیده و قرارداد بست، در این صورت چه قلیل باشد و چه کثیر، أخذ آن از سلطان جائر جایز است هرچند به ضرر مستعمل ارض باشد؛ چراکه مختار بوده و با اختیار و رضایت خود آن قرارداد